# Hukuk Metodolojisi

> Türk hukukunda yöntem ve hukuk uygulaması: TMK m.1 çerçevesinde lafzî/amaçsal/sistematik/tarihsel yorum, kıyas ve evleviyet, hâkimin hukuk yaratması, kanun boşluğu, içtihat çalışması ve gerekçeli (mütalaa) üslubu. Bu beceriyi Hukuk Metodolojisi ve Yorum alanındaki sorular, olaylar ve belgeler için kullan (hukuk metodolojisi, yorum, kıyas, amaçsal yorum, hâkimin hukuk yaratması, TMK m.1, boşluk doldurma, menfaatler içtihadı). Alan dışı konularda tetiklenme.

- Skill: `aydincan/hukuk-metodolojisi` (Agent Skill, multi-file: 13 files)
- Install (CLI): `npx skillmds@latest add aydincan/hukuk-metodolojisi`
- Raw SKILL.md: https://api.skillmd.com/api/skills/aydincan/hukuk-metodolojisi/raw
- Safety review: pending
- Works with: Claude Code, Claude.ai, OpenAI Codex
- Category: Coding & Dev Tools
- Author: aydincan (https://skillmd.com/u/aydincan)
- Updated: 2026-09-17
- Page: https://skillmd.com/skills/aydincan/hukuk-metodolojisi

---


# Hukuk Metodolojisi ve Yorum

Türk hukukunda yöntem ve hukuk uygulaması: TMK m.1 çerçevesinde lafzî/amaçsal/sistematik/tarihsel yorum, kıyas ve evleviyet, hâkimin hukuk yaratması, kanun boşluğu, içtihat çalışması ve gerekçeli (mütalaa) üslubu.

**Başat mevzuat:** TMK m.1, Anayasa

## Çalışma akışı

1. **Süre/aciliyet taraması:** Hak düşürücü süre, zamanaşımı, tebligat, duruşma, itiraz
   süresi var mı? Varsa önce onu sabitle.
2. **Olayı sabitle:** Çekişmesiz/çekişmeli olgular ve eksikler; en çok bir gezelim soru.
3. **Alt-konuya in:** Aşağıdaki tablodan ilgili konuyu seç ve `references/<konu>.md`
   dosyasını oku; oradaki denetim şemasını uygula.
4. **Altlama ve sonuç:** Olay → norm → altlama → gerekçeli sonuç; somut sonraki adım.

## Alt-konular

| Konu | Referans | Ne zaman? |
|---|---|---|
| Yorum Yöntemleri (Lafzî, Sistematik, Tarihsel, Amaçsal) | [`references/yorum-yontemleri.md`](references/yorum-yontemleri.md) | Bir kanun hükmünün ne anlama geldiği tartışmalı olduğunda; lafzı belirsiz, çok anlamlı ya da amacıyla çatışır göründüğünde dört yorum yöntemini sırayla uygulamak için kullanılır. |
| Kanun Boşluğu ve Hâkimin Hukuk Yaratması | [`references/kanun-boslugu-ve-hukuk-yaratma.md`](references/kanun-boslugu-ve-hukuk-yaratma.md) | Olaya uygulanacak açık bir kural bulunamadığında ya da var olan kural amacına aykırı biçimde eksik kaldığında; boşluğun türünü belirleyip TMK m.1/2-3 uyarınca kural kurmak için kullanılır. |
| Kıyas, Evleviyet ve Aksiyle Kanıt | [`references/kiyas-evleviyet-aksiyle-kanit.md`](references/kiyas-evleviyet-aksiyle-kanit.md) | İki olayın benzerliği nedeniyle bir kuralın taşınıp taşınmayacağı, ya da kuralın yalnızca metindeki hâlle sınırlı olup olmadığı tartışıldığında mantıksal yorum argümanlarını doğru seçmek için kullanılır. |
| Dürüstlük Kuralı ve Hakkın Kötüye Kullanılması | [`references/durustluk-kurali-ve-hakkin-kotuye-kullanilmasi.md`](references/durustluk-kurali-ve-hakkin-kotuye-kullanilmasi.md) | Lafzen haklı görünen bir talep ya da savunma somut olayda hakkaniyete aykırı düştüğünde; çelişkili davranış, hakkın geç kullanılması veya menfaat dengesizliği iddiası gündeme geldiğinde TMK m.2 süzgecini uygulamak için kullanılır. |
| Norm Çatışması ve Hiyerarşi Çözümü | [`references/norm-catismasi-ve-hiyerarsi.md`](references/norm-catismasi-ve-hiyerarsi.md) | Aynı olaya birden fazla kural uygulanabiliyor ve bunlar farklı sonuçlar veriyorsa; özel-genel, önceki-sonraki, üst-alt norm çatışmasını ve Anayasa/AİHS üstünlüğünü çözmek için kullanılır. |
| İçtihat Arama ve Değerlendirme | [`references/ictihat-arama-ve-degerlendirme.md`](references/ictihat-arama-ve-degerlendirme.md) | Bir hukuki görüşü yargı kararlarıyla desteklemek ya da güncel içtihat eğilimini saptamak gerektiğinde; karara ulaşma, bağlayıcılık derecesini tartma ve emsal olarak kullanma için kullanılır. |
| Somut Olaya Uygulama (Altlama / Subsumption) | [`references/somut-olaya-uygulama-altlama.md`](references/somut-olaya-uygulama-altlama.md) | Eldeki maddi olayın bir norma uyup uymadığını adım adım göstermek gerektiğinde; vakıaları norm unsurlarına yerleştirip gerekçeli bir hukuki sonuca varmak için kullanılır. |
| Normların Zaman Bakımından Uygulanması | [`references/zaman-bakimindan-uygulama.md`](references/zaman-bakimindan-uygulama.md) | Olay eski yürürlükteyken doğmuş ama yeni bir kanun çıkmışsa ya da kanun değişikliği devam eden ilişkileri etkiliyorsa; hangi kanunun uygulanacağını ve geçmişe etki sorununu çözmek için kullanılır. |
| Sözleşme ve İrade Beyanlarının Yorumu | [`references/sozlesme-yorumu.md`](references/sozlesme-yorumu.md) | Bir sözleşme maddesinin ya da irade beyanının anlamı taraflar arasında çekişmeliyse; lafza mı gerçek ortak iradeye mi üstünlük verileceğini ve boşlukların nasıl doldurulacağını çözmek için kullanılır. |
| Anayasaya ve AİHS'e Uygun Yorum | [`references/anayasaya-uygun-yorum-ve-temel-haklar.md`](references/anayasaya-uygun-yorum-ve-temel-haklar.md) | Bir kanun hükmü temel hak ve özgürlükleri etkilediğinde ya da birden çok okumaya açık olduğunda; hükmü Anayasa ve AİHS ile uyumlu biçimde yorumlamak ve gerekirse itiraz/başvuru yolunu değerlendirmek için kullanılır. |
| Gerekçeli Hukuki Akıl Yürütme Metni (IRAC/Altlama Üslubu) | [`references/gerekceli-hukuki-akil-yurutme-metni.md`](references/gerekceli-hukuki-akil-yurutme-metni.md) | Bir hukuki analizi okunaklı, izlenebilir ve gerekçeli bir metne dökmek gerektiğinde; mütalaa, layiha gerekçesi ya da hukuki görüşün argüman mimarisini kurmak için kullanılır. |
- Alanın metodolojisi ve kaynak notu: [`references/_metodoloji.md`](references/_metodoloji.md)

## Kaynak kuralı (özet)

İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle (mahkeme + daire + esas/karar no + tarih +
doğrulanabilir kaynak); **model hafızasından karar numarası üretme**; emin olunmayan künye
`[doğrulanacak]`. Mevzuat madde/fıkra ile. `turk-hukuku-mevzuat-mcp` /
`turk-hukuku-ictihat-mcp` sunucuları kuruluysa kanun metnini ve kararları hafızadan
değil onlardan çek. Ayrıntılı kural kökteki `AGENTS.md`'dedir.

---

*Deneysel; hukuki danışmanlık değildir. Çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış
içtihatla teyit edilmelidir. Bkz. `SORUMLULUK-REDDI.md`.*