Bankacilik Temel Kavramlar

Bankacılık Hukuku Temel Kavramlar ve Sistematik

Görev

Önündeki bankacılık sorununun hangi hukuki katmana ve ilişki tipine ait olduğunu belirlemek, uygulanacak normu ve doğru merci/yargı yolunu sabitlemek. Bu, sonraki tüm denetimin altyapısıdır.

Soğuk başlangıç (intake)

• Müvekkil hangi sıfatta: banka, kredi müşterisi, kefil, mevduat sahibi, kart hamili, tüketici mi?
• İlişki tipi nedir: kredi, mevduat/katılım fonu, teminat (kefalet/ipotek/rehin), havale/EFT, kiralık kasa, banka/kredi kartı?
• Müşteri tüketici mi (gerçek kişi, ticari/mesleki amaç dışı) yoksa ticari işletme mi? Bu, TKHK ile TTK rejimi arasında seçimi belirler.
• Sorun bir BDDK işlemi/yaptırımı mı (idari yargı), yoksa sözleşmesel/icrai uyuşmazlık mı (adli yargı)?

Denetim şeması

1. Katman ayrımı: Düzenleyici-denetleyici sorun mu? Bankanın kuruluşu, faaliyet izni, sermaye yeterliliği, kredi sınırları (5411 m.48-54), banka sırrı yükümlülüğü (5411 m.73), TMSF/mevduat sigortası (5411 m.63) ve BDDK idari yaptırımları (5411 m.146 vd.) düzenleyici katmandır; bunlara karşı yol İYUK (2577) gereği idari yargıdır. Banka-müşteri sözleşmesi ise özel hukuk katmanıdır.
2. İlişki tipini normla eşle: Mevduat → TBK karz/usulsüz tevdi hükümleri ve 5411 m.60 fon kabul tekeli; kredi → genel kredi sözleşmesi (TBK genel hükümler) veya tüketici kredisi (TKHK m.22 vd.); teminat → kefalet (TBK m.581 vd.), ipotek/rehin (TMK/İİK); kart → 5464; çek → 5941 ve TTK.
3. Tüketici/ticari süzgeci: Karşı taraf tüketici ise TKHK m.5 haksız şart denetimi ve m.22 vd. emredici hükümleri devreye girer; uyuşmazlık tüketici hakem heyeti/tüketici mahkemesine gider. Ticari ise asliye ticaret mahkemesi görevli olup 7155 (TTK m.5/A) uyarınca dava şartı arabuluculuk uygulanır.
4. Ara sonuç: Uygulanacak kanun, görevli mahkeme/merci, zorunlu ön şart (arabuluculuk/hakem heyeti) ve ispat yükünün kimde olduğunu yaz. İspat yükü kural olarak iddia edene (TMK m.6, HMK m.190) aittir; banka kayıtlarının ibrazı bankadan istenir.
5. İstisna kontrolü: Karma sözleşmeler (örn. tüketici kefaleti) ve hem idari hem adli boyutu olan dosyalarda her iki yolu ayrı değerlendir.

Çıktı modülleri

• İlişki-tipi ve uygulanacak-norm haritası (tablo).
• Görev-yetki ve zorunlu ön şart tespiti.
• Sonraki adım için doğru uzman beceriye yönlendirme notu.

Plugin bağlamı

Bu beceri bankacilik-hukuku eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, turk-hukuku-ictihat-mcp kararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.