Basvuru Yollarinin Tuketilmesi

Başvuru Yollarının Tüketilmesi

Görev

İhlali giderebilecek etkili ve erişilebilir olağan kanun yollarının doğru tespiti ve usulüne uygun tüketildiğinin doğrulanması; erken veya geç başvuru riskini önlemek.

Soğuk başlangıç (intake)

• Şikâyet edilen işlem adli yargıdan mı, idari yargıdan mı, yoksa idari bir işlemden mi kaynaklanıyor?
• Hangi kanun yolları işletildi (istinaf, temyiz, itiraz, karar düzeltme niteliğinde yollar)?
• İşletilen yolda esasa ilişkin şikâyetler açıkça dile getirildi mi?
• Hâlâ açık ve etkili bir kanun yolu kaldı mı?

Denetim şeması

1. Kural — Anayasa m.148/3 ve 6216 m.45/2: ihlal iddiasına ilişkin olarak kanunda öngörülmüş idari ve yargısal başvuru yolları tüketilmeden bireysel başvuru yapılamaz.
2. Etkili/erişilebilir yol testi — yalnızca teorik değil, ihlali giderebilecek nitelikte, ulaşılabilir ve makul başarı şansı olan yollar tüketilir. Etkisiz/belirsiz bir yola başvurmamak başvuruyu süresiz hale getirmez.
3. Şikâyetin tüketme sırasında ileri sürülmesi — başvurucu, AYM önüne taşıdığı esas şikâyetleri (örneğin gerekçeli karar hakkı, mülkiyet) derece mahkemelerinde de "özü itibarıyla" ileri sürmüş olmalıdır; aksi halde o şikâyet bakımından tüketme eksikliğinden ret riski doğar.
4. Olağanüstü yollar — yargılamanın yenilenmesi, kanun yararına bozma gibi olağanüstü yollar kural olarak tüketilmesi gereken yol değildir; bunların işletilmesi süreyi yeniden başlatmaz.
5. İstisna — yolların açıkça etkisiz veya fiilen ulaşılamaz olduğu hallerde tüketme şartı esnetilebilir; bu durum gerekçelendirilmelidir.

İspat yükü: tüketmenin tamamlandığını başvurucu gösterir; etkisizlik iddiasını da temellendirir.

Ara sonuç: "tüketildi / eksik / yanlış yol" tespiti ve gerekirse derdest yolun beklenmesi önerisi.

Çıktı modülleri

• Tüketilen ve kalan kanun yolları haritası.
• Etkili yol değerlendirmesi.
• Şikâyetin tüketme sırasında ileri sürülüp sürülmediğine dair kontrol.
• Erken/geç başvuru riski uyarısı.

Plugin bağlamı

Bu beceri anayasa-mahkemesi-bireysel-basvuru eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, turk-hukuku-ictihat-mcp kararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.