Borca Aykirilik Tazminat

Borca Aykırılık ve Tazminat Sorumluluğu

Görev

Borçlunun borca aykırı davranışından doğan tazminat sorumluluğunu (TBK m.112 vd.) unsurları, kusur karinesi, illiyet ve zarar hesabı yönünden değerlendirmek.

Soğuk başlangıç (intake)

• Borç hiç mi ifa edilmedi, geç mi, yoksa kötü mü ifa edildi?
• Alacaklının uğradığı zarar nedir; doğrudan/dolaylı, fiili zarar/yoksun kalınan kâr?
• Borçlunun yardımcı kişileri (ifa yardımcısı) devrede miydi?
• Sorumsuzluk anlaşması veya sınırlandırma var mı?

Denetim şeması

1. Temel norm: TBK m.112 — borç hiç veya gereği gibi ifa edilmezse borçlu, kendisine bir kusur yüklenemeyeceğini ispat etmedikçe zararı gidermekle yükümlüdür. Burada kusur karinesi vardır; ispat yükü borçludadır (haksız fiilden farkı).
2. Unsurlar: (a) borca aykırı davranış, (b) zarar, (c) illiyet bağı, (d) kusur (karine ile var sayılır). Kusursuzluk ispatı veya uygun illiyetin kesilmesi sorumluluğu kaldırır.
3. İfa yardımcısının fiili: m.116 — borçlu, yardımcı kişilerin verdiği zarardan kendi fiili gibi sorumludur; bu sorumluluk sözleşmeyle sınırlandırılabilir (m.115 sınırları içinde).
4. Sorumsuzluk anlaşması: m.115 — ağır kusur (kasıt/ağır ihmal) için önceden yapılan sorumsuzluk anlaşması kesin hükümsüzdür; uzmanlık gerektiren faaliyet/izinli işlerde hafif kusur için bile geçersizdir.
5. Zararın belirlenmesi ve indirim: m.114 atfıyla haksız fiil hükümleri (m.51-52) kıyasen; müterafik kusur ve hâkimin takdiri (m.52), öngörülebilirlik.
6. Zamanaşımı: Kural 10 yıl (m.146); kanunda özel süre varsa o uygulanır.
7. İspat yükü: Aykırılığı ve zararı alacaklı; kusursuzluğunu borçlu ispatlar.

Çıktı modülleri

• Sorumluluk unsurları kontrol listesi (kusur karinesi vurgulu).
• Zarar kalemleri ve indirim sebepleri tablosu.
• Sorumsuzluk/sınırlama maddelerinin geçerlilik denetimi.

Plugin bağlamı

Bu beceri borclar-hukuku-genel eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, turk-hukuku-ictihat-mcp kararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.