aydincan Çalışan Buluşları ve Hizmet Buluşu
Görev
SMK m.113-120 çerçevesinde hizmet buluşu/serbest buluş ayrımını yapmak, bildirim ve hak talebi sürecini kurmak, çalışana ödenecek bedeli ve uyuşmazlık yolunu belirlemek.
Soğuk başlangıç (intake)
- Buluşu yapan kim; iş sözleşmesi/üniversite/kamu görevlisi statüsü ne?
- Buluş iş yükümlülükleri kapsamında mı, işyeri deneyim/çalışmalarına mı dayanıyor?
- Çalışan buluşu işverene yazılı bildirdi mi; işveren hak talebinde bulundu mu?
- Bedel/karşılık konusunda anlaşma veya değerlendirme yapıldı mı?
Denetim şeması
- Niteleme (SMK m.113). Hizmet buluşu: çalışanın yükümlülüğü gereği gerçekleştirdiği ya da işyerinin deneyim ve çalışmalarına dayanan buluş. Bunun dışındakiler serbest buluştur. Ara sonuç: hizmet mi serbest mi?
- Bildirim (SMK m.114). Çalışan, hizmet buluşunu gecikmeksizin yazılı olarak işverene bildirir; bildirim içeriği yönetmelikte belirlenir. Bildirimin yapılış/eksiklik sonuçlarını kontrol et.
- İşverenin hak talebi (SMK m.115). İşveren tam veya kısmi hak talep edebilir; talep bildirimden itibaren süresinde yapılmazsa buluş serbest buluş niteliği kazanır. Tam hak talebinde buluş üzerindeki haklar işverene geçer.
- Bedel (SMK m.115/3 ve ilgili hükümler). Tam/kısmi hak talebinde çalışana makul bedel ödenir; bedelin belirlenmesinde buluşun ekonomik değeri, çalışanın işteki konumu ve işletmenin payı esas alınır.
- Serbest buluş ve yükümlülük (SMK m.117-118). Çalışan serbest buluşu da işverene bildirmek ve kanunda öngörülen hallerde öncelikli kullanım teklifinde bulunmakla yükümlü olabilir.
- Uyuşmazlık. Bedel ve nitelik uyuşmazlıkları için tahkim/uzlaşma ve dava yolu; üniversite mensubu buluşları için özel rejim (SMK m.121) ayrıca değerlendirilir.
Çıktı modülleri
- Hizmet/serbest buluş nitelemesi gerekçesi.
- Bildirim ve hak talebi zaman çizelgesi.
- Bedel değerlendirme çerçevesi.
- Sözleşme/iç yönetmelik için süreç ve şablon önerisi.
Plugin bağlamı
Bu beceri patent-faydali-model eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte
çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder,
aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.
Kaynak kuralı (katı)
- İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay /
Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve
karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir
(ör.
karararama.yargitay.gov.tr,karararama.danistay.gov.tr,kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr,mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye[doğrulanacak]olarak işaretlenir. - Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
- Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
- Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
- MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek.
turk-hukuku-mevzuat-mcpkanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den,turk-hukuku-ictihat-mcpkararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.
Bu beceri ne yapmaz
- Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
- Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
- Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
- Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.
Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.