aydincan Cezai Şart, Bağlanma Parası ve Cayma Parası
Görev
Sözleşmedeki ceza koşulunu (cezai şart) türüne göre nitelendirmek, geçerliliğini ve fahiş cezanın indirilmesini değerlendirmek; bağlanma/cayma parasından ayırmak.
Soğuk başlangıç (intake)
- Sözleşmede ceza/tazminat kaydı nasıl düzenlenmiş?
- Alacaklı hem asıl edimi hem cezayı mı istiyor, yoksa seçimlik mi?
- Ceza miktarı edime göre aşırı/fahiş mi?
- Borçlu tacir mi (indirim talebi sınırı için)?
Denetim şeması
- Cezai şart türleri: TBK m.179 — (a) seçimlik cezai şart: alacaklı ya ifayı ya cezayı ister; (b) ifaya eklenen cezai şart: gecikme veya belirli yerde ifa için, hem ifa hem ceza istenebilir; (c) dönme cezası (m.179/f.3): borçlu cezayı ödeyerek sözleşmeden dönebilir.
- Asıl borca bağlılık: m.182 — geçersiz asıl borçta ceza da istenemez; ceza asıl borcun fer'idir. Asıl alacak zamanaşımına uğrarsa ceza da etkilenir.
- Aşan zarar: Alacaklı cezayı aşan zararını ancak borçlunun kusurunu ispatla isteyebilir (m.180/f.2).
- Fahiş cezanın indirilmesi: m.182/f.3 — hâkim aşırı bulduğu cezayı resen indirir. Ancak tacirler bakımından TTK m.22 — tacir, cezanın fahiş olduğu gerekçesiyle indirim isteyemez (sınırlı istisnalar).
- Bağlanma parası (pey akçesi) ve cayma parası: m.177-178 — bağlanma parası sözleşmenin yapıldığının kanıtıdır, kural olarak ifada mahsup edilir; cayma parası ise dönme hakkının karşılığıdır. Nitelendirme sonuçları değiştirir.
- İspat yükü: Cezanın kararlaştırıldığını alacaklı; fahişliği ve indirim sebebini borçlu ileri sürer.
Çıktı modülleri
- Ceza koşulu nitelendirme tablosu (tür ve sonuç).
- Fahiş ceza/indirim analizi (tacir ayrımıyla).
- Sözleşmeye uygun ceza maddesi taslağı önerisi.
Plugin bağlamı
Bu beceri borclar-hukuku-genel eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte
çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder,
aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.
Kaynak kuralı (katı)
- İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay /
Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve
karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir
(ör.
karararama.yargitay.gov.tr,karararama.danistay.gov.tr,kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr,mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye[doğrulanacak]olarak işaretlenir. - Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
- Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
- Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
- MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek.
turk-hukuku-mevzuat-mcpkanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den,turk-hukuku-ictihat-mcpkararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.
Bu beceri ne yapmaz
- Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
- Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
- Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
- Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.
Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.