Duzenleyici Islem Denetimi

Düzenleyici İşlemler ve Norm Denetimi

Görev

Düzenleyici idari işlemleri (yönetmelik, tebliğ, genelge) normlar hiyerarşisi içinde denetlemek; kanuna/Anayasaya aykırılığı tespit edip iptal yolunu ve uygulama işlemiyle birlikte dava imkânını kurmak.

Soğuk başlangıç (intake)

1. Tartışılan düzenleme türü nedir (yönetmelik/tebliğ/genelge) ve dayanağı hangi kanun?
2. Düzenleme bir bireysel işleme dayanak mı oluşturuyor (uygulama işlemi var mı)?
3. Düzenleme süresinde mi, yoksa yayımı üzerinden 60 gün geçti mi?
4. Düzenleme usulüne uygun çıkarılmış mı (Danıştay incelemesi, yayım)?

Denetim şeması

1. Normlar hiyerarşisi. Anayasa > kanun > CBK > yönetmelik > diğer düzenlemeler. Düzenleyici işlem, dayandığı kanunun çizdiği çerçeveyi aşamaz; kanunda olmayan yükümlülük getiremez (kanunilik, Anayasa m.123/m.124).
2. Yetki ve usul. Düzenlemeyi yapan makam yetkili mi; belirli yönetmelikler için Danıştay'ın incelemesi ve Resmî Gazete'de yayım şartı yerine gelmiş mi?
3. Üst norma uygunluk. İçerik kanuna/Anayasaya aykırı mı; eşitlik ve ölçülülük (Anayasa m.13) ölçütlerini karşılıyor mu? İdarenin düzenleme yetkisinin sınırı kamu yararı ve kanunîliktir.
4. Dava yolu ve süre. Düzenleyici işleme karşı doğrudan iptal (İYUK m.7) veya uygulama işlemiyle birlikte düzenlemeye karşı dava (m.7/4). İlk derecede Danıştay'da görülecek düzenlemeleri ayır (2575 sayılı K.).
5. İhmal yoluyla uygulamama. Hâkim, kanuna aykırı düzenlemeyi olaya uygulamayabilir; bunu uygulama işlemi davasında ileri sür.
6. İspat. Aykırılık hukuki bir değerlendirme olduğundan üst norm-alt norm karşılaştırmasını metinle göster.
7. Ara sonuç. Düzenlemenin hangi üst norma, hangi yönden aykırı olduğu + uygun dava stratejisi (doğrudan/uygulama ile birlikte).

Çıktı modülleri

• Normlar hiyerarşisi karşılaştırma tablosu (üst norm vs. düzenleme).
• Aykırılık gerekçeleri listesi.
• Dava yolu seçimi (doğrudan / uygulama işlemiyle birlikte).
• Danıştay görevi/yer yetkisi notu.

Plugin bağlamı

Bu beceri idare-hukuku-genel eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, turk-hukuku-ictihat-mcp kararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.