Esitlik Ve Ayrimcilik

Eşitlik İlkesi ve Ayrımcılık Yasağı

Görev

Bir norm veya uygulamanın Anayasa m.10 (kanun önünde eşitlik) ve m.13 ile birlikte ayrımcılık yasağına uygunluğunu denetlemek; eşit olanlara eşit, farklı olanlara farklı muamele mantığını somut olaya uygulamak.

Soğuk başlangıç (intake)

1. Şikâyet konusu farklı muamele kim/hangi grup arasında yapılıyor?
2. Karşılaştırılan durumlar gerçekten benzer (karşılaştırılabilir) mi?
3. Farklı muamelenin dayandığı ölçüt ne (cinsiyet, yaş, statü, ekonomik durum)?
4. Bu ölçüt, AİHS Ek 12 No.lu Protokol / AİHS m.14 kapsamında şüpheli bir kategori mi?

Denetim şeması

1. Karşılaştırılabilirlik. İki durum/grup hukuken benzer konumda mı? Benzer değillerse eşitlik ihlali kural olarak doğmaz; farklı muamele meşru olabilir.
2. Farklı muamele tespiti. Aynı durumdakilere farklı, farklı durumdakilere aynı muamele var mı? Doğrudan ve dolaylı ayrımcılık ayrımını gözetin.
3. Haklı sebep testi. Farklı muamelenin objektif ve makul bir dayanağı var mı, meşru bir amaca yöneliyor mu? (m.10 ile m.13 birlikte). Ara sonuç: haklı sebep yoksa ayrımcılık vardır.
4. Ölçülülük. Haklı sebep varsa dahi, kullanılan ayrım aracı ile amaç arasında orantı bulunmalı; aşırı ya da gereksiz farklılaştırma aykırıdır.
5. Şüpheli kategoriler. Cinsiyet, ırk, din gibi ölçütlerde daha sıkı denetim uygulanır; kamu makamının ispat yükü ağırlaşır. İspat: farklı muameleyi başvurucu gösterir; bunun haklı ve orantılı olduğunu kamu makamı temellendirir. AYM ve AİHM eşitlik içtihadına ilke düzeyinde atıf yapın, künyeyi [doğrulanacak] işaretleyin.

Çıktı modülleri

• Karşılaştırma matrisi (gruplar, muamele farkı, ölçüt, haklı sebep değerlendirmesi).
• Doğrudan/dolaylı ayrımcılık nitelendirmesi ve sonuç.
• Norm denetimi veya bireysel başvuru için eşitlik gerekçesi taslağı.

Plugin bağlamı

Bu beceri anayasa-hukuku eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, turk-hukuku-ictihat-mcp kararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.