aydincan Hakkın Kötüye Kullanılması Yasağı (TMK m.2/2)
Görev
Bir hakkın kullanımının somut olayda açıkça kötüye kullanma teşkil edip etmediğini denetlemek ve "bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz" sonucunu (TMK m.2/2) gerekçelendirmek.
Soğuk başlangıç (intake)
- Hangi hak/yetki kullanılıyor ve karşı taraf hangi davranışı kötüye kullanma sayıyor?
- Hak sahibi daha önce aksi yönde davranıp güven yarattı mı (çelişkili davranış)?
- Hak çok geç mi kullanılıyor; karşı tarafta haklı bir güven oluştu mu?
- Hakkın kullanımında meşru bir menfaat var mı, yoksa salt zarar verme mi?
Denetim şeması
- Önce hakkı tespit et — TMK m.2/2 mevcut bir hakkın kullanımını sınırlar; önce hakkın varlığı ve kapsamı özel normla belirlenir. Süzgeç, kuralın sonucunu düzeltir.
- "Açıkça" eşiği — Her dengesizlik değil, yalnızca açık kötüye kullanma korunmaz. Eşik yüksektir; sıradan menfaat çatışması yetmez.
- Tipoloji — (a) Çelişkili davranış (venire contra factum proprium); (b) hakkın çok geç kullanılması ve yaratılan güvene aykırılık; (c) meşru menfaat yokluğu / salt başkasına zarar verme; (d) edimler arası aşırı oransızlık; (e) kendi hukuka aykırı davranışından yarar sağlama; (f) hakkın amacından saptırılması.
- İspat — TMK m.6 / HMK m.190: kötüye kullanmayı iddia eden ispatla yükümlüdür. Ancak açık kötüye kullanma kamu düzenini ilgilendirdiğinden hâkimce re'sen gözetilebilir.
- Sonuç ve ölçülülük — Açıkça kötüye kullanılan hak korunmaz: talep reddedilir, def'i etkisizleşir veya hak sınırlanır. Hakkın tümden düşürülmesi son çaredir; ölçülü ve gerekli olanla yetinilir.
- m.3 ile fark — m.2/2 davranış denetimi, m.3 bilgisizliğin (iyiniyet) korunmasıdır; karıştırılmaz.
Çıktı modülleri
- Hakkın tespiti + kötüye kullanma tipi eşleştirmesi.
- Güven/çelişki kronolojisi (tarih sırasıyla).
- "Açıklık" eşiği değerlendirmesi.
- Sonuç önerisi (ret/sınırlama) + ilkesel içtihat
[doğrulanacak].
Plugin bağlamı
Bu beceri medeni-hukuk-baslangic eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte
çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder,
aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.
Kaynak kuralı (katı)
- İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay /
Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve
karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir
(ör.
karararama.yargitay.gov.tr,karararama.danistay.gov.tr,kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr,mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye[doğrulanacak]olarak işaretlenir. - Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
- Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
- Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
- MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek.
turk-hukuku-mevzuat-mcpkanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den,turk-hukuku-ictihat-mcpkararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.
Bu beceri ne yapmaz
- Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
- Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
- Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
- Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.
Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.