Ifa Ve Ifa Engelleri

İfa, Alacaklı Temerrüdü ve İfa İmkânsızlığı

Görev

Borcun ifa yeri, zamanı ve biçimi yönünden gereği gibi ifa edilip edilmediğini; alacaklı temerrüdü ve sonraki imkânsızlığın sonuçlarını belirlemek.

Soğuk başlangıç (intake)

• Borç muaccel mi; ifa zamanı ve yeri ne?
• Borçlu ifayı sundu mu; alacaklı kabul etti mi?
• Edim sonradan imkânsızlaştı mı; kimden kaynaklanan sebeple?
• Kısmi ifa, üçüncü kişi ifası veya ifa yerine edim söz konusu mu?

Denetim şeması

1. İfa esasları: TBK m.83 vd. — bizzat ifa zorunluluğu istisnaları (m.83), kısmi ifanın reddi (m.84), ifa yeri (m.89: para borçları alacaklının yerleşim yerinde — götürülecek borç), ifa zamanı ve süreden önce ifa (m.96).
2. Mahsup/sıra: Birden çok borçta ifanın hangi borca sayılacağı (m.100-101); faiz ve masrafların önce mahsubu.
3. İspat ve makbuz: Borçlu ifayı ve makbuz/senet iadesini isteyebilir (m.103-105); senedin borçluda olması ödeme karinesi.
4. Alacaklı temerrüdü: m.106-108 — alacaklı haklı sebep olmaksızın ifayı veya hazırlık fiillerini yapmaktan kaçınırsa temerrüde düşer; borçlu tevdi (m.107), satış (m.108) veya sözleşmeden dönme yoluna gidebilir, hasar alacaklıya geçer.
5. Sonraki imkânsızlık: m.136 — borçluya yüklenemeyen sebeple imkânsızlaşma borcu sona erdirir; karşılıklı sözleşmede alınanın iadesi, alınmamışsa istemekten vazgeçme. Kısmi imkânsızlık m.137. Borçluya yüklenebilen imkânsızlık ise m.112 üzerinden tazminata dönüşür.
6. Aşırı ifa güçlüğü/uyarlama: m.138 — öngörülemeyen olağanüstü değişiklik dürüstlüğe aykırı hâle getirirse uyarlama, mümkün değilse dönme/fesih.
7. İspat yükü: İfayı borçlu, imkânsızlığın kusursuzluğunu yine borçlu ispatlar (m.136 ile m.112 birlikte).

Çıktı modülleri

• İfa uygunluk ve muacceliyet analizi.
• Tevdi/ifa yerine edim veya uyarlama yol haritası.
• İmkânsızlık türü ve borç-tazminat geçişi şeması.

Plugin bağlamı

Bu beceri borclar-hukuku-genel eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, turk-hukuku-ictihat-mcp kararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.