Ifade Basin Ozgurlugu Dengesi

İfade ve Basın Özgürlüğü ile Kişilik Hakkı Dengesi

Görev

Somut yayının Anayasa m.26/m.28 ve AİHS m.10 koruması altında olup olmadığını; kişilik hakkı (TMK m.24, Anayasa m.17) ile çatışmada hangi menfaatin üstün geldiğini ölçütlü biçimde belirlemek.

Soğuk başlangıç (intake)

1. İçerik maddi vakıa iddiası mı, değer yargısı mı, karikatür/abartılı eleştiri mi?
2. Konu kamusal tartışmaya katkı sunuyor mu (kamu yararı)?
3. Hedef kişi siyasetçi/kamu görevlisi mi, sıradan birey mi?
4. İddianın olgusal temeli (kaynak, doğrulama) var mı?

Denetim şeması

1. Koruma alanı: Haber, eleştiri ve değer yargıları Anayasa m.26 kapsamındadır; basın için m.28 ek güvence sağlar. Sınırlama Anayasa m.13 ölçütlerine (kanunilik, meşru amaç, ölçülülük) tabidir.
2. Çatışan menfaatlerin tartımı: AİHM ve AYM içtihadında kullanılan ölçütler — kamuya katkı, kişinin tanınırlığı ve önceki davranışı, haberin elde ediliş yöntemi, içeriğin biçimi ve sonuçları, yaptırımın ağırlığı [doğrulanacak — kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr ve hudoc.echr.coe.int].
3. Vakıa-değer yargısı ayrımı: Maddi vakıa iddiası ispata elverişlidir; gerçek değilse koruma zayıflar. Değer yargısı ispata tabi değildir ancak yeterli olgusal temel gerektirir.
4. Görünür gerçeklik ve özen: Yayın anında mevcut verilere göre özenli davranılmış, kamu yararı, güncellik ve öz-biçim dengesi sağlanmışsa hukuka uygunluk doğar.
5. Ara sonuç: Üstün menfaat ifade özgürlüğü lehineyse talep reddedilir; kişilik hakkı lehineyse ihlal tespit edilir.

Çıktı modülleri

• Tartım tablosu (ölçüt bazında lehe/aleyhe)
• Vakıa/değer yargısı sınıflandırması
• Üstün menfaat sonucu ve gerekçe taslağı

Plugin bağlamı

Bu beceri basin-medya-hukuku eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, turk-hukuku-ictihat-mcp kararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.