Iptal Davasi Denetim Semasi

İptal Davası Denetim Şeması (Beş Unsur)

Görev

İdari işlemi beş unsuru (yetki, şekil, sebep, konu, maksat) yönünden denetleyerek hukuka aykırılık iddialarını sistematik biçimde kurmak ve iptal sebeplerini gerekçelendirmek.

Soğuk başlangıç (intake)

• İşlemi tesis eden makam ve dayandığı mevzuat nedir?
• İşlemin gerekçesi/sebebi dosyada açıkça gösterilmiş mi?
• İşlemden önce zorunlu bir usul (savunma, bilirkişi, kurul kararı) öngörülmüş mü?
• İşlemin amacı kamu yararı mı, yoksa başka bir saik mi?

Denetim şeması

1. Yetki (İYUK m.2/1-a): Kişi, konu, yer ve zaman bakımından yetki. Yetkisiz makamın işlemi ve fonksiyon gaspı/yetki tecavüzü ağır sakatlık; bazı hâllerde yokluk doğurur. Yetki kuralları kamu düzenindendir, resen incelenir.
2. Şekil: Yazılılık, gerekçe, imza, kurul kararı, ilan/tebliğ gibi asli şekil şartları. Asli şekil sakatlığı iptal sebebidir; tali/önemsiz şekil eksikliği tek başına iptal gerektirmeyebilir.
3. Sebep: İşlemin dayandığı maddi ve hukuki olgu. Sebebin hiç bulunmaması, gerçeğe aykırı olması veya yanlış nitelendirilmesi (sebep sakatlığı) iptali gerektirir. Sebebin varlığına ilişkin dayanak belgeleri idare sunmalıdır (resen araştırma — İYUK m.20).
4. Konu: İşlemin doğurduğu hukuki sonuç. İmkânsız, mevzuata aykırı veya kazanılmış hakkı ihlal eden konu sakatlık doğurur.
5. Maksat: İşlemin kamu yararı amacı taşıması zorunludur. Kişisel husumet, siyasi saik veya yetki saptırması (maksat unsurunda sapma) iptal sebebidir; ispatı güç olduğundan emarelere dayanılır.
6. Ara sonuç: Takdir yetkisi denetiminde ölçülülük, eşitlik ve gerekçe ilkeleri ölçü alınır; idarenin takdiri yerindelik denetimine dönüşmemelidir (İYUK m.2/2).

Çıktı modülleri

• Unsur unsur sakatlık tablosu (iddia + dayanak madde + delil)
• Öncelik sıralaması: en güçlü iptal sebebi başa
• Dilekçe için hukuki sebepler taslağı

Plugin bağlamı

Bu beceri idari-yargilama eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, turk-hukuku-ictihat-mcp kararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.