Irade Sakatliklari

İrade Sakatlıkları — Hata, Hile, Korkutma

Görev

Sözleşme iradesinin hata, hile veya korkutma ile sakatlanıp sakatlanmadığını, iptal hakkını, süresini ve tazminat sonuçlarını belirlemek.

Soğuk başlangıç (intake)

• Taraf neye dayanarak iradesinin sakat olduğunu söylüyor: yanılma mı, aldatılma mı, baskı mı?
• Yanılma esaslı mı (sözleşmenin niteliği, karşı taraf, miktar, temel vasıf)?
• Aldatma/korkutma karşı taraftan mı, üçüncü kişiden mi geldi?
• Sakatlığın öğrenildiği/ortadan kalktığı tarih nedir (bir yıllık süre için)?

Denetim şeması

1. Hata (yanılma): TBK m.30-35. Esaslı yanılma türleri m.31 (sözleşmenin niteliği, karşı taraf kimliği, miktar) ve temel vasıfta yanılma m.32; saik yanılması kural olarak esaslı değildir. İletmede yanılma m.33. Dürüstlük kuralına aykırı şekilde iptal hakkı kullanılamaz (m.34); yanılan kusurluysa tazminatla yükümlüdür (m.35).
2. Hile (aldatma): m.36 — esaslı olmayan yanılmaya yol açsa bile iptal sağlar. Üçüncü kişinin hilesinde karşı taraf bilmiyor/bilmesi gerekmiyorsa sözleşme ayakta kalır (m.36/f.2).
3. Korkutma (ikrah): m.37-38 — ağır ve yakın bir tehlike, kişi veya yakınına yönelik; haklı korku yaratacak ciddiyette. Üçüncü kişinin korkutmasında iyiniyetli karşı tarafa tazminat gerekebilir (m.38/f.2).
4. İptal beyanı ve süre: m.39 — sakatlığın öğrenildiği veya korkutmanın etkisinin kalktığı andan itibaren bir yıl içinde diğer tarafa bildirilerek; aksi hâlde sözleşmeye icazet verilmiş sayılır. Bu hak bozucu yenilik doğuran haktır.
5. İspat yükü: Sakatlığı ileri süren unsurları ve süreyi koruduğunu ispatlar.
6. Ara sonuç: İptal hakkı var mı, süre içinde mi, tazminat yükümlülüğü doğuyor mu?

Çıktı modülleri

• Sakatlık türü ve esaslılık değerlendirmesi.
• İptal beyanı/ihtarname taslağı iskeleti (süre uyarısıyla).
• İptal hâlinde iade ve tazminat sonuç şeması.

Plugin bağlamı

Bu beceri borclar-hukuku-genel eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, turk-hukuku-ictihat-mcp kararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.