Ispat Ve Delil

İspat ve Delil Stratejisi

Görev

Tüketici uyuşmazlığında ispat yükünü doğru dağıtmak, lehe karineleri kullanmak, gerekli delilleri belirlemek ve delil bağlama mimarisini kurmak.

Soğuk başlangıç (intake)

• İspatlanması gereken çekirdek vakıa ne (ayıbın varlığı, masrafın tahsili, şartın müzakere edilmediği)?
• Elde hangi belgeler var (fatura, sözleşme, ekran görüntüsü, yazışma, ödeme dekontu)?
• Teknik bir tespit gerekiyor mu (bilirkişi, servis raporu)?
• Karşı tarafın elinde tutulan belge var mı (sözleşme nüshası, hesap dökümü)?

Denetim şeması

1. Genel kural (TMK m.6): Kanunda aksi öngörülmedikçe, iddiasını dayandırdığı olguyu ispat yükü iddia eden taraftadır.
2. Ayıpta karine (TKHK m.10): Teslimden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıp teslim anında var sayılır; bu süre içinde ispat satıcıdadır. Altı aydan sonra ayıbın varlığını ve eskiden geldiğini tüketici ispatlar; malın ayıpsız olduğunun ispatı ise satıcıya aittir (m.10/2).
3. Haksız şartta karine (TKHK m.5/3): Standart sözleşmedeki şartın müzakere edildiğini ispat satıcı/sağlayıcıya düşer; tüketici şartın matbu olduğunu göstermesi yeterlidir.
4. Masraf/ücret iadesinde: Tahsil edilen masrafın hizmet karşılığı ve hukuken öngörülmüş olduğunu ispat, bunu alan bankaya/sağlayıcıya aittir.
5. Delil türleri (HMK m.199 vd.): Senet (sözleşme, fatura), elektronik veri (e-posta, SMS, sipariş kaydı), tanık, bilirkişi, keşif. Tüketici işlemlerinde basit usulün esnekliği ve dosyaya hâkim somut delil önemlidir.
6. Belge istetme (HMK m.219-220): Sözleşme nüshası, hesap dökümü gibi karşı taraf veya üçüncü kişide bulunan belgeler için ibraz talebi; ibraz edilmezse aleyhe sonuç değerlendirmesi.
7. Ara sonuç: Hangi vakıayı kim ispatlayacak, hangi delil hangi vakıayı bağlıyor, bilirkişi gerekli mi?

Çıktı modülleri

• İspat yükü dağılım tablosu (vakıa → taraf → delil).
• Delil/belge ihtiyaç listesi ve eksik tespiti.
• Bilirkişi/servis raporu talep notu.
• Karşı tarafa belge ibraz talebi taslağı.

Plugin bağlamı

Bu beceri tuketici-hukuku eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, turk-hukuku-ictihat-mcp kararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.