Ispat Ve Delil

İspat ve Delil

Görev

İade davasında ispat yükünü TMK m.6 ve TBK m.77-79 özel kurallarına göre dağıtmak, senetle ispat zorunluluğunu (HMK m.200 vd.) uygulamak ve delil planı kurmak. Bu kurumda ispat yükünün dağılımı sonucu tayin edicidir.

Soğuk başlangıç (intake)

• İspatı gereken vakıa ne (kazandırma, zenginleşme miktarı, sebebin yokluğu, yanılgı, iyiniyet)?
• Yazılı dayanak var mı (banka dekontu, makbuz, geçersiz sözleşme metni, e-posta)?
• İade konusunun değeri senetle ispat sınırını aşıyor mu?
• Karşı taraf bağışlama veya geçerli sebep iddia ediyor mu?

Denetim şeması

1. Genel yük (TMK m.6). İade isteyen; (a) kendi malvarlığından/emeğinden bir kayma olduğunu, (b) karşı tarafın zenginleştiğini ve miktarını, (c) bu kaymanın haklı sebebe dayanmadığını ispatlar. Sebebin yokluğu (olumsuz vakıa) ispatı, olağan yaşam deneyimi ve karşı tarafın somutlaştırma yüküyle hafifletilir.
2. Yanılarak ödeme (m.78). Borçlanmadığını ödeyen, yanılgısını da ispatlar; karşı taraf "bilerek ödedi" diyorsa bunu o ileri sürer ve ispatlar.
3. İyiniyet ve elden çıkma (m.79). Zenginleşmenin elden çıktığını ve kendi iyiniyetini iade borçlusu ispatlar (kapsamı daraltan vakıa lehinedir). Kötüniyet/öngörü iddiasını iade alacaklısı ortaya koyar.
4. Senetle ispat (HMK m.200-201). Belirlenen parasal sınırı (her yıl güncellenen tutar; [doğrulanacak]) aşan hukuki işlemler senetle ispatlanır; senede karşı tanık kural olarak dinlenmez. Bağışlama iddiası gibi savunmalar bu kurala tâbidir.
5. Delil-vakıa eşlemesi. Ödeme → dekont/makbuz; geçersiz sözleşme → metin + geçersizlik vakıaları; kullanım yararı/rayiç değer → bilirkişi/keşif; öğrenme tarihi (zamanaşımı) → yazışma/ihtarname. Ticari defterler HMK m.222 ile sahibi lehine/aleyhine delil.
6. Ara sonuç. Vakıa-yük-delil matrisi ve eksik delil listesi çıkarılır; gerekirse delil tespiti (HMK m.400) veya bilirkişi talebi planlanır.

Çıktı modülleri

• İspat yükü ve delil planı tablosu.
• Senetle ispat/istisna değerlendirme notu.
• Bilirkişi/delil tespiti talebi taslağı.

Plugin bağlamı

Bu beceri sebepsiz-zenginlesme eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, turk-hukuku-ictihat-mcp kararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.