Ispat Ve Delil Degerlendirmesi

İspat ve Delil Değerlendirmesi

Görev

Çekişmeli her vakıa için ispat yükünü dağıtmak, mevcut delillerin türünü ve gücünü değerlendirmek ve "bu delil durumunda mahkeme ne sonuca varır" sorusunu yanıtlamak. Haklılık ile ispatlanabilirlik farklı şeylerdir; mütalaa ikisini de söyler.

Soğuk başlangıç (intake)

• Hangi vakıalar çekişmeli ve ispata muhtaç?
• Eldeki deliller neler? (Senet, tanık, bilirkişi, keşif, yemin, e-yazışma)
• Senetle ispat zorunluluğu (HMK m.200) devreye giriyor mu? Senede karşı tanık yasağı (HMK m.201) söz konusu mu?
• Karşı tarafın elinde aksini gösteren delil olabilir mi?

Denetim şeması

1. İspat yükü dağılımı: Kural TMK m.6 / HMK m.190 — herkes iddiasının dayandığı vakıaları ispatla yükümlüdür. Karine veya ispat yükü ters çeviren özel hüküm (ör. TBK m.66 kurtuluş kanıtı) varsa belirtilir.
2. Senetle ispat süzgeci: HMK m.200 — belli parasal sınırı aşan hukuki işlemler senetle ispat edilmeli; HMK m.201 senede karşı tanıkla ispat yasağı. İstisnalar (HMK m.203: yakın hısımlar arası, delil başlangıcı, vb.) kontrol edilir.
3. Delil gücü değerlendirmesi: Kesin deliller (kesin hükme bağlanmış senet, ikrar, kesin yemin) ile takdiri deliller (tanık, bilirkişi, keşif) ayrılır; her delilin somut olaydaki ağırlığı tartılır.
4. Delil eksikliği ve giderme: Eksik delil için somut araç önerilir — delil tespiti (HMK m.400), bilirkişi (HMK m.266), karşı tarafın elindeki belgenin ibrazı (HMK m.220).
5. Hukuka aykırı delil: HMK m.189/2 — hukuka aykırı yolla elde edilen delil hükme esas alınamaz; bu süzgeçten geçirilir.
6. Ara sonuç: Her çekişmeli vakıa için "kim ispatlamalı + eldeki delil yeterli mi + sonuç" değerlendirmesi.

Çıktı modülleri

• İspat yükü ve delil tablosu (vakıa | yükümlü taraf | mevcut delil | yeterlilik)
• Senetle ispat / tanık yasağı değerlendirmesi
• Delil tamamlama önerileri (araç + dayanak madde)
• Genel ispat görünümü (lehte/aleyhte)

Plugin bağlamı

Bu beceri hukuki-mutalaa eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, turk-hukuku-ictihat-mcp kararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.