Ispat Yuku Deliller

İspat Yükü ve Delil Sistemi

Görev

Uyuşmazlıktaki çekişmeli vakıaları belirleyip ispat yükünü dağıtmak ve her vakıa için elverişli, hukuken kabul edilebilir delili eşleştirmek.

Soğuk başlangıç (intake)

• Çekişmeli (ispatı gereken) vakıalar hangileri?
• İşlemin değeri senetle ispat sınırının üstünde mi?
• Elde senet/belge var mı, yoksa tanık/bilirkişiye mi gidilecek?
• Karşı tarafın elindeki belge için ibraz (m.219-222) gerekiyor mu?

Denetim şeması

1. İspat yükü (HMK m.190; TMK m.6): Bir vakıadan kendi lehine hak çıkaran taraf onu ispatla yükümlüdür. Karinelerin (TMK) ispat yükünü yer değiştirdiği hallere dikkat edilir.
2. İspatın konusu (m.187): Yalnızca çekişmeli ve hukuken önemli vakıalar ispatlanır; ikrar edilen (m.188) veya herkesçe bilinen vakıa ispat gerektirmez.
3. Senetle ispat zorunluluğu (m.200): Belirli parasal sınırı aşan hukuki işlemler senetle ispatlanır; bu sınır yıllık tarifeden teyit edilir. Senede karşı tanıkla ispat kural olarak yasaktır (m.201); istisna: yazılı delil başlangıcı (m.202) veya delil başlangıcı sayılan haller.
4. Kesin deliller: senet (m.199, m.204-206), kesin hükme bağlanan ikrar (m.188), yemin (m.225 vd.). Takdiri deliller: tanık (m.240 vd.), bilirkişi (m.266 vd.), keşif (m.288 vd.), uzman görüşü (m.293).
5. Belge ibrazı: Karşı taraf veya üçüncü kişi elindeki belge için ibraz istenebilir (m.219-221); ibrazdan kaçınmanın sonuçları (m.220) değerlendirilir.
6. Delil sunma anı: Yazılı yargılamada deliller dilekçelerde gösterilir ve ön incelemede bağlanır; basit yargılamada (m.318) dilekçelerle birlikte sunulur — sonradan delil ancak istisnai koşullarla kabul edilir.

Ara sonuç: Her çekişmeli vakıa için "yük kimde + delil türü + kabul edilebilir mi" satırı.

Çıktı modülleri

• İspat planı tablosu (vakıa / yük / delil / dayanak madde).
• Senetle ispat ve istisna analizi.
• Eksik/elde edilmesi gereken delil listesi (ibraz/keşif talepleri).

Plugin bağlamı

Bu beceri hukuk-muhakemesi eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, turk-hukuku-ictihat-mcp kararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.