Kavram Kokeni Haritasi

Modern Kavramların Roma Soykütüğü

Görev

Yürürlükteki Türk hukukundaki tekil bir kurumun Roma karşılığını, Latince adıyla ve dönüşüm çizgisiyle eşleştirerek hızlı bir soykütüğü kartı üretmek.

Soğuk başlangıç (intake)

• Hangi kurum (mülkiyet, zilyetlik, kazandırıcı zamanaşımı, satış, kira, vekâlet, temsil, kefalet)?
• Latince terim ve kaynak fragman gerekli mi?
• Çıktı ders notu mu, mütalaa eki mi, akademik metin mi?

Denetim şeması

1. Modern kurumu ve madde dayanağını sabitle (ör. mülkiyet TMK m.683; zilyetlik TMK m.973; kazandırıcı zamanaşımı TMK m.712-713; satış TBK m.207; kira TBK m.299; vekâlet TBK m.502; temsil TBK m.40).
2. Roma karşılığını eşleştir ve Latince adını ver:
   • Mülkiyet → dominium / proprietas; ayni dava → rei vindicatio.
   • Zilyetlik → possessio; possessio civilis / naturalis ayrımı.
   • Kazandırıcı zamanaşımı → usucapio (ve longi temporis praescriptio).
   • Satış → emptio venditio (consensu doğan).
   • Kira/hizmet/eser → locatio conductio (rei/operarum/operis).
   • Vekâlet → mandatum; ortaklık → societas.
   • Kefalet → fideiussio; rehin → pignus/hypotheca.
   • Temsil → Roma'da doğrudan temsil ilkesel olarak yoktu; bu farkı vurgula (modern doğrudan temsil sonraki bir gelişmedir).
3. Unsur karşılaştırması yap: Roma kurumunun şartları ile modern maddenin şartlarını yan yana koy; eklenen/çıkarılan unsuru işaretle (ör. usucapio'da iyiniyet ve haklı sebep — TMK m.712 olağan zamanaşımındaki iyiniyet ve tapu kaydı şartlarıyla kıyasla).
4. Maxim bağla (varsa, doğru Latince): nemo plus iuris ad alium transferre potest quam ipse haberet (ayni hak devri sınırı); res perit domino (hasara katlanma); prior tempore potior iure (önceki tarihli hakkın üstünlüğü). Maximin yürürlükteki maddenin yorumuna katkısını yaz, hükmün yerine koyma.
5. Ara sonuç: soykütüğü kartını netleştir; varsa anlam kayması notunu ekle.

İspat/dayanak: modern norm madde ile; Roma kurumu fragman/maxim ile; doktrin [doğrulanacak].

Çıktı modülleri

• Soykütüğü kartı: modern kurum + madde / Roma adı (Latince) / kaynak / dönüşüm notu.
• Unsur karşılaştırma tablosu.
• İlgili Latince maxim ve doğru çevirisi.

Plugin bağlamı

Bu beceri roma-hukuku eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, turk-hukuku-ictihat-mcp kararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.