Kisilik Hakki Koruma Semasi

Kişilik Hakkı İhlali Denetim Şeması (m.24-25)

Görev

Bir kişilik değerine (şeref-itibar, özel/gizli alan, beden ve ruh bütünlüğü, ad, resim, ses) yönelik müdahalenin hukuka aykırı saldırı oluşturup oluşturmadığını TMK m.24 süzgecinden geçirmek ve m.25'teki davalardan uygununu seçmek.

Soğuk başlangıç (intake)

• Hangi kişilik değeri zedelendi: şeref/itibar mı, özel hayat mı, beden bütünlüğü mü, ad/resim mi?
• Müdahale ne zaman, hangi araçla (söz, yazı, yayın, görüntü, fiil) yapıldı; sürüyor mu, tekrar tehlikesi var mı?
• Saldıran kim; bir hukuka uygunluk sebebi (rıza, üstün kamu/özel yarar, yetki kullanımı) ileri sürüyor mu?
• İstenen: önleme, durdurma, tespit, maddi/manevi tazminat, kazancın iadesi?

Denetim şeması

1. Saldırının tespiti — TMK m.24/1: kişilik hakkı hukuka aykırı saldırıya uğrayan, hâkimden koruma isteyebilir. Önce bir kişilik değerine müdahale ortaya konur.
2. Hukuka aykırılık karinesi — TMK m.24/2: her saldırı hukuka aykırıdır; saldıranın hukuka uygunluk sebebi ispatı gerekir. Hukuka uygunluk sebepleri: (a) zarar görenin rızası, (b) daha üstün nitelikte özel veya kamusal yarar, (c) kanunun verdiği yetkinin kullanılması.
3. Menfaat tartımı — Özellikle ifade/basın özgürlüğü ile çatışmada: gerçeklik, güncellik, kamu yararı ve konu-ifade arasındaki ölçü (öz-biçim dengesi) ölçütleri tartılır. Anayasa m.13 ölçülülük ve AYM bireysel başvuru içtihadı esas alınır.
4. Talep türleri — TMK m.25/1: (a) saldırı tehlikesinin önlenmesi (men) davası; (b) sürmekte olan saldırıya son verilmesi (durdurma/ref); (c) sona ermiş saldırının hukuka aykırılığının tespiti davası. Ayrıca düzeltme/cevap, kararın yayınlanması istenebilir.
5. Tazminat — TMK m.25/3 yollamasıyla: maddi tazminat (TBK m.49 vd.), manevi tazminat (TBK m.58; bedensel zarar/ölümde m.56), saldırı sonucu elde edilen kazancın vekâletsiz iş görme hükümlerine göre iadesi.
6. İhtiyati tedbir — HMK m.389 vd.: yayın/saldırının durdurulması için tedbir; ölçülülük ve ifade özgürlüğü dikkate alınır.

Çıktı modülleri

• Saldırı + hukuka aykırılık + savunma (uygunluk sebebi) tablosu.
• Menfaat tartımı gerekçesi (özellikle yayın hâllerinde).
• Seçilen dava türü ve talep sonucu taslağı.
• İlkesel AYM/Yargıtay atfı, künye [doğrulanacak] (kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr).

Plugin bağlamı

Bu beceri kisiler-hukuku eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, turk-hukuku-ictihat-mcp kararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.