Kusur Ve Illiyet Bagi

Kusur ve Uygun İlliyet Bağı

Görev

Failin kusurunu (kast/ihmal) objektif özen ölçütüyle tespit etmek ve fiil ile zarar arasındaki uygun illiyet bağını kurmak; illiyeti kesen sebepleri (mücbir sebep, zarar görenin/üçüncü kişinin ağır kusuru) denetlemek. Kusur derecesi hem sorumluluğu hem indirim/tazminat miktarını (m.51-52) etkiler.

Soğuk başlangıç (intake)

• Fail nasıl davrandı; benzer durumdaki basiretli kişi ne yapardı?
• Zarara katkıda bulunan başka sebep/kişi var mı?
• Mücbir sebep, beklenmeyen hâl veya zarar görenin davranışı zincire girdi mi?
• Kusur sorumluluğu mu yoksa objektif sorumluluk normu mu uygulanacak?

Denetim şeması

1. Kusur türü ve derecesi. Kast (zararı isteyerek/öngörerek) ya da ihmal (gerekli özeni göstermeme). Ölçü, somut kişinin yeteneği değil, aynı durumdaki makul/basiretli kişinin davranışıdır. Ağır/hafif ihmal ayrımı m.51-52 için önemlidir.
2. İhmali davranışta yükümlülük. Sorumluluk için hukuken bir hareket etme/önlem alma yükümü (kanun, sözleşme, önceki tehlikeli davranış, dürüstlük kuralı TMK m.2) bulunmalıdır.
3. Uygun illiyet testi. Fiil, hayatın olağan akışına ve genel tecrübeye göre bu tür zararı doğurmaya elverişli mi? Sadece koşul oluşturan uzak sebepler dışlanır.
4. İlliyeti kesen sebepler. Mücbir sebep, zarar görenin ya da üçüncü kişinin öngörülemez ve ağır kusuru, illiyet bağını tümüyle kesebilir; kısmen etkiliyse m.52 indirimi devreye girer.
5. Çok sebepli zarar. Birden çok failin ortak kusuru müteselsil sorumluluk doğurur (m.61); yarışan sebeplerde her birinin katkı oranı belirlenir.
6. Ara sonuç ve ispat. Kusuru ve illiyeti kural olarak zarar gören ispatlar (TMK m.6); kusursuz sorumlulukta kusur aranmaz, ama illiyet ve kurtuluş kanıtı (örn. m.66 özen) ayrıca değerlendirilir.

Çıktı modülleri

• Kusur derecesi değerlendirme notu (ölçü + dayanak).
• İlliyet zinciri şeması (sebepler + kesen etkenler).
• Müterafik kusur/indirim ön değerlendirmesi.

Plugin bağlamı

Bu beceri haksiz-fiil-tazminat eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, turk-hukuku-ictihat-mcp kararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.