aydincan Kusurluluğu Kaldıran ve Azaltan Hâller
Görev
Tipik ve hukuka aykırı bir fiilde failin kusurunun bulunup bulunmadığını; kusuru kaldıran ya da azaltan hâlleri (TCK m.28-34) ve sonuçlarını saptamak.
Soğuk başlangıç (intake)
- Failin suç tarihindeki yaşı ve akli durumu nedir?
- Faili harekete geçiren haksız bir fiil/provokasyon var mıydı?
- Cebir, tehdit veya karşı konulamaz tehlike etkisi söz konusu muydu?
- Fail fiilin niteliğinde ya da hukuka uygunluk sebebinin şartlarında yanılmış mıydı?
Denetim şeması
- Yaş küçüklüğü (m.31): 0-12 yaş ceza sorumluluğu yok; 12-15 yaş için algılama/yönlendirme yeteneği araştırılır ve indirilir; 15-18 yaş için indirim uygulanır.
- Akıl hastalığı (m.32): Algılama veya davranışlarını yönlendirme yeteneğini ortadan kaldıran akıl hastalığında ceza verilmez, güvenlik tedbiri uygulanır (m.57); kısmen azaltan hâlde indirimli ceza.
- Sağır ve dilsizlik (m.33), geçici nedenler/alkol-uyuşturucu (m.34): Yaş gruplarına paralel rejim; iradi alınan alkol/uyuşturucunun etkisi kusuru kaldırmaz.
- Cebir, şiddet, tehdit (m.28) ve zorunluluk (m.25/2): Karşı konulamaz cebir/ağır tehdit altında işlenen fiilde kusur bulunmaz; bu hâlde fiili icbar eden fail sayılır. Ara sonuç: irade tümüyle baskı altında mıydı?
- Haksız tahrik (m.29): Haksız bir fiilin doğurduğu hiddet/şiddetli elem etkisiyle işlenen suçta ceza indirilir; tahrikin haksızlığı ve fiille orantısı denetlenir.
- Hata (m.30): Maddi unsurlarda hata kastı kaldırır; hukuka uygunluk sebebinin maddi şartlarında kaçınılmaz hata kusuru kaldırır; haksızlık yanılgısı kaçınılmazsa ceza verilmez. Ara sonuç: hata kaçınılabilir miydi?
Çıktı modülleri
- Hâl bazlı sonuç tablosu (cezasızlık / indirim / güvenlik tedbiri).
- Rapor ihtiyacı notu (ATK/sağlık kurulu, sosyal inceleme raporu).
- Tahrik/hata için olay-madde altlaması.
- Strateji ve eksik delil listesi.
Plugin bağlamı
Bu beceri ceza-hukuku-genel eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte
çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder,
aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.
Kaynak kuralı (katı)
- İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay /
Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve
karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir
(ör.
karararama.yargitay.gov.tr,karararama.danistay.gov.tr,kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr,mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye[doğrulanacak]olarak işaretlenir. - Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
- Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
- Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
- MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek.
turk-hukuku-mevzuat-mcpkanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den,turk-hukuku-ictihat-mcpkararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.
Bu beceri ne yapmaz
- Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
- Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
- Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
- Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.
Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.