Kusursuz Sorumluluk Halleri

Kusursuz (Objektif) Sorumluluk Halleri

Görev

Olaya uyan objektif sorumluluk normunu seçmek (hakkaniyet m.65, adam çalıştıran m.66, hayvan m.67-68, yapı maliki m.69-70, tehlike m.71) ve bu normun şartları ile kurtuluş imkânını denetlemek. Kusur aranmadığından dava, zarar görenin lehine ispat kolaylığı sağlar.

Soğuk başlangıç (intake)

• Zarar kimin/neyin faaliyetinden doğdu (çalışan, hayvan, bina/eser, tehlikeli işletme)?
• Sorumlu sıfatı kimde (işveren, hayvan bulunduran, yapı maliki, işletme sahibi)?
• Failin kusuru ispatlanabilir mi, yoksa objektif sorumluluk mu daha güçlü?
• Özel kanun rejimi var mı (KTK işleteni m.85, ürün, çevre)?

Denetim şeması

1. Adam çalıştıranın sorumluluğu (m.66). İşveren, çalışanın işin görülmesi sırasında üçüncü kişiye verdiği zarardan kusursuz sorumludur. Kurtuluş kanıtı: işveren seçim, talimat, gözetim ve organizasyonda gerekli özeni gösterdiğini ispatlarsa sorumluluktan kurtulabilir.
2. Hayvan bulunduranın sorumluluğu (m.67-68). Hayvanın verdiği zarardan bulunduran sorumludur; gerekli özeni gösterdiğini ispatlarsa kurtulur. Alıkoyma hakkı m.68'de düzenlidir.
3. Yapı malikinin sorumluluğu (m.69-70). Bir binanın/yapı eserinin yapım bozukluğu veya bakım eksikliğinden doğan zarardan malik kusursuz sorumludur; intifa/kira hakkı sahibine rücu mümkündür.
4. Tehlike sorumluluğu (m.71). Önemli ölçüde tehlike arz eden işletmenin faaliyetinden doğan zarardan işletme sahibi ve işleten kusursuz/kurtuluşsuz sorumludur; tipik tehlike gerçekleşmişse sorumluluk kaçınılmazdır.
5. Hakkaniyet sorumluluğu (m.65). Ayırt etme gücü bulunmayanın verdiği zararda hakkaniyet gerektiriyorsa tazminata hükmedilebilir.
6. Ara sonuç ve rücu. İlliyet ve sorumlu sıfatı zarar görence; kurtuluş kanıtı sorumluca ispatlanır. Birden çok sorumlu varsa müteselsil sorumluluk (m.61) ve iç ilişkide rücu (m.62) belirlenir.

Çıktı modülleri

• Norm seçim notu (uygulanacak madde + sorumlu sıfatı).
• Kurtuluş kanıtı/şart kontrol listesi.
• Müteselsil sorumluluk ve rücu haritası.

Plugin bağlamı

Bu beceri haksiz-fiil-tazminat eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, turk-hukuku-ictihat-mcp kararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.