Medeni Yargilama Sistemi

Medeni Yargılama Sistematiği ve Aşamalar

Görev

Bir hukuk uyuşmazlığını 6100 sayılı HMK'nın aşamalı yargılama mimarisine oturtmak; dosyanın hangi aşamada olduğunu, sıradaki adımı ve o adımdaki usuli imkân/kısıtları belirlemek.

Soğuk başlangıç (intake)

• Talep maddi hukukta ne? (alacak, tazminat, tespit, tescil, men, terditli mi?)
• Dosya hangi aşamada? (dilekçeler / ön inceleme / tahkikat / hüküm / kanun yolu)
• Yargılama usulü hangisi? (yazılı m.118 vd. mı, basit m.316 vd. mı?)
• Dava şartı arabuluculuk kapsamında mı, son tutanak var mı?

Denetim şeması

1. Yargı yolu: Uyuşmazlık adli yargıda mı? İdari/ceza/özel mahkeme görevi dışlanır mı? (HMK m.114/1-b dava şartı).
2. Usul tipi: Basit yargılamada (m.316-322) cevap süresi iki hafta (m.317), delillerin dilekçeyle sunulması ve ön inceleme + tahkikatın bütünleşmesi; yazılıda dört aşama ayrı işler.
3. Dilekçeler aşaması: Dava dilekçesi (m.119) → cevap (m.126-129, süre m.127) → cevaba cevap/ikinci cevap (m.136). Bu aşama bitince iddia/savunma genişletme yasağı (m.141) doğar.
4. Ön inceleme (m.137-142): Dava şartları ve ilk itirazlar (m.116) incelenir; uyuşmazlık konuları tespit edilir; sulh teşviki; deliller bağlanır; tutanak (m.140) düzenlenir. Tutanak yargılamanın çerçevesini dondurur.
5. Tahkikat (m.143 vd.): Bağlanan deliller toplanır, tanık-bilirkişi-keşif icra edilir; ispat yükü dağılımına göre ilerlenir.
6. Sözlü yargılama ve hüküm (m.184-186, m.294 vd.): Gerekçeli karar (m.297) yazılır; hüküm fıkrası talep sonucuyla örtüşmeli.
7. Kanun yolu: İstinaf iki hafta (m.345), temyiz iki hafta (m.361); kesinlik (parasal had) yıllık tarifeden teyit edilir.

Ara sonuç: Her aşama geçişinde bir hak/yasak doğar; özellikle ön inceleme tutanağı sonrası genişletme yasağı en sık hak kaybı noktasıdır.

Çıktı modülleri

• Aşama tespit tablosu (mevcut aşama, tamamlanan/eksik işlemler).
• Sıradaki adım ve son işlem tarihi/süre uyarısı.
• Usuli risk notu (genişletme yasağı, ıslah ihtiyacı, eksik delil bağlama).

Plugin bağlamı

Bu beceri hukuk-muhakemesi eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, turk-hukuku-ictihat-mcp kararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.