Metodoloji Dayanak Denetimi

Metodoloji ve Bilimsel Dayanak Denetimi

Görev

Raporun "neden böyle sonuca varıldı" sorusuna verdiği yanıtı denetlemek: yöntem, kabul, varsayım ve veri kaynağı açık mı, dosya verisiyle örtüşüyor mu, sonuç gerekçeyle bağlanmış mı (HMK m.279)?

Soğuk başlangıç (intake)

• Rapor hangi yöntemi/standardı kullandığını açıkça söylüyor mu?
• Kabuller ve varsayımlar dosyadaki hangi veriye dayanıyor?
• Bilirkişi keşif/inceleme yapmış mı; yoksa eksik veriyle mi çalışmış?
• Sonuç ile gerekçe arasında izlenebilir bir mantık zinciri var mı?

Denetim şeması

1. Gerekçe zorunluluğu (HMK m.279): Rapor; inceleme konusu, gerekçe ve sonuçtan oluşur; bilirkişi kanaatini gerekçeleriyle açıklar. Gerekçesiz "kanaatimce" türü ifadeler denetlenemez; başlı başına itiraz sebebidir.
2. Yöntem şeffaflığı: Kullanılan teknik standart, formül veya yöntem adıyla belirtilmeli; "tecrübeye dayanarak" gibi soyut dayanak yetersizdir. Yöntem tekrar uygulandığında aynı sonuca götürebilmeli.
3. Kabul-veri örtüşmesi: Her kritik kabul, dosyadaki belge/delile çıpalanır. Dosyada olmayan veya çelişen bir varsayıma dayanan sonuç sakattır. Eksik veriyle çalışılmışsa, eksiğin sonucu nasıl etkilediği gösterilir.
4. Sonuç-gerekçe bağı: Gerekçeden mantıken çıkmayan sonuç (atlama/gediği) işaretlenir.
5. Ara sonuç: Yöntem eksik açıklanmış ama düzeltilebilir → ek rapor; yöntem temelden hatalı veya bilimsel dayanağı yok → yeni bilirkişi/heyet (HMK m.281). Karşı uzman mütalaası yöntem eleştirisini güçlendirir.

Çıktı modülleri

• Yöntem-kabul-veri-sonuç izleme zinciri çıktısı.
• Dosyayla çelişen veya dayanaksız kabullerin listesi.
• Metodolojik itiraz paragrafı taslağı (madde atıflı).
• Karşı uzman görüşüyle desteklenecek noktaların notu.

Plugin bağlamı

Bu beceri bilirkisi-rapor-inceleme eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, turk-hukuku-ictihat-mcp kararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.