Mulkiyet Hakki Ihlali

Mülkiyet Hakkı İhlali

Görev

Anayasa m.35 ve AİHS Ek 1 No'lu Protokol m.1 çerçevesinde mülkiyete müdahalenin var olup olmadığını, türünü ve ölçülülüğünü değerlendirmek.

Soğuk başlangıç (intake)

• Söz konusu "mülk" nedir (taşınmaz, alacak, meşru beklenti, ekonomik değer)?
• Müdahale türü: yoksun bırakma (kamulaştırma), kullanımın kontrolü (yaptırım/imar), genel kural mı?
• Müdahalenin yasal dayanağı ve güttüğü kamu yararı nedir?
• Tazminat/denkleştirme sağlandı mı, sağlandıysa yeterli mi?

Denetim şeması

1. Mülk kavramı — m.35: mevcut mallar yanında, icra edilebilir alacaklar ve yeterince somut "meşru beklenti" de mülk sayılır; salt umut yetmez.
2. Müdahale türü — üç kural: (a) mülkten yoksun bırakma, (b) kullanımın kontrolü, (c) genel müdahale. Her biri kendi ağırlığında incelenir.
3. Kanunilik — m.13/m.35: müdahale erişilebilir, öngörülebilir ve belirli bir kanuna dayanmalıdır. Kanuni dayanak yoksa diğer ölçütlere geçmeden ihlal doğar.
4. Meşru amaç — kamu yararı veya genel yarar güdülmelidir.
5. Ölçülülük (adil denge) — başvurucunun katlandığı külfet ile güdülen kamu yararı arasında makul denge aranır. Kamulaştırmada gerçek değer üzerinden ve makul sürede ödenen tazminat; kamulaştırmasız el atmada bedelin tam karşılanması; aşırı bireysel külfet ihlal doğurur.
6. Usuli güvenceler — başvurucuya itiraz ve görüşlerini sunma imkânı tanınmış olmalıdır.

İspat yükü: mülkün ve aşırı külfetin varlığını başvurucu; müdahalenin haklılığını idare/Devlet ortaya koyar.

Ara sonuç: müdahale türü ve hangi ölçütte (kanunilik/amaç/denge) ihlal bulunduğu.

Çıktı modülleri

• Mülk niteliği ve müdahale türü tespiti.
• Kanunilik–amaç–ölçülülük altlaması.
• Tazminat/denkleştirme yeterlilik notu.
• İlke kararlarına atıf [doğrulanacak].

Plugin bağlamı

Bu beceri anayasa-mahkemesi-bireysel-basvuru eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, turk-hukuku-ictihat-mcp kararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.