Organlar Yetki Iliskileri

Devlet Organları ve Yetki İlişkileri

Görev

2017 değişiklikleri sonrası yürürlükteki Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi çerçevesinde yasama (m.75 vd.), yürütme (m.104 vd.) ve yargı (m.138 vd.) arasındaki yetki dağılımını ve denetim ilişkilerini çözümlemek; özellikle kanun-CB kararnamesi yetki sınırını netleştirmek.

Soğuk başlangıç (intake)

1. Tartışılan tasarruf hangi organdan çıkıyor (TBMM kanunu, CB kararnamesi, CB kararı, yönetmelik)?
2. Sorun organlar arası yetki çatışması mı, yoksa bir hak ihlaliyle mi bağlantılı?
3. Düzenlenen konu münhasıran kanunla mı düzenlenmesi gereken bir alan?
4. Konuda hem kanun hem CB kararnamesi düzenlemesi var mı (çatışma analizi gerekli mi)?

Denetim şeması

1. Organ ve tasarruf türünü belirle. Yasama: kanun (m.87-89). Yürütme: CB kararnamesi (m.104/17), yönetmelik (m.124). Yargı: bağımsız ve tarafsız mahkemeler (m.138).
2. CB kararnamesinin yetki sınırları (m.104/17). Kararname (a) yürütme yetkisine ilişkin konularda çıkarılabilir; (b) temel haklar, kişi hakları ve siyasi hak/ödevler kural olarak düzenlenemez; (c) Anayasada münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen konularda çıkarılamaz; (d) kanunda açıkça düzenlenen konularda çıkarılamaz. Ara sonuç: bu sınırlardan birinin aşılması kararnameyi sakatlar.
3. Kanun-kararname çatışması. Aynı konuda kararname ile kanun farklı hüküm içeriyorsa kanun esas alınır (m.104/17). Sonradan çıkan kanun, kararname hükmünü hükümsüz kılar.
4. Münhasıran kanun alanı. Suç-ceza (m.38), vergi (m.73), temel hak sınırlaması (m.13) gibi alanlar kanun konusudur; idari düzenleme bunları ikame edemez.
5. Yargı bağımsızlığı. Yargıya talimat, mahkeme kararlarına uymama (m.138/son) ve doğal hâkim ilkesi (m.37) denetlenir.
6. Norm denetimi köprüsü. Yetki aşımı iddiası AYM norm denetimine taşınır (m.148, m.150-152). AYM yetki/kararname içtihadına ilke düzeyinde atıf yapın; künyeyi [doğrulanacak] işaretleyin (kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr).

Çıktı modülleri

• Tasarrufun organ-yetki haritası ve dayanak maddesi tespiti.
• CB kararnamesi yetki sınırları kontrol listesi ve çatışma çözümü.
• Norm denetimine taşınacak yetki/şekil aykırılığı gerekçesi.

Plugin bağlamı

Bu beceri anayasa-hukuku eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, turk-hukuku-ictihat-mcp kararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.