Otomatik Karar Profilleme

Otomatik Karar ve Profilleme Denetimi

Görev

Bir yapay zekâ sisteminin kişi hakkında ürettiği kararın "münhasıran otomatik" olup olmadığını, hukuki dayanağını ve ilgili kişinin KVKK m.11/1-g kapsamındaki itiraz hakkını denetleyerek uyum ve savunma stratejisi çıkarmak.

Soğuk başlangıç (intake)

1. Karar neyi etkiliyor: kredi, sigorta primi, işe alım, abonelik, içerik kaldırma, fiyatlandırma?
2. Sürece insan müdahalesi var mı; varsa anlamlı/etkin bir gözden geçirme mi yoksa biçimsel onay mı?
3. Hangi veriler işleniyor; özel nitelikli (sağlık, biyometrik, etnik) veri var mı?
4. İlgili kişiye otomatik karar uygulandığı aydınlatma metninde belirtilmiş mi?

Denetim şeması

1. Münhasıran otomatik mi: KVKK m.11/1-g, kişinin "münhasıran otomatik sistemlerle analiz edilmesi suretiyle aleyhine bir sonucun ortaya çıkmasına itiraz" hakkını tanır. Anlamlı insan denetimi varsa "münhasıran otomatik" değildir; biçimsel onay yeterli sayılmaz. Ara sonuç: itiraz hakkı doğar mı.
2. İşleme şartı: m.5 — açık rıza ya da sözleşmenin kurulması/ifası, hukuki yükümlülük, meşru menfaat gibi bir şart; özel nitelikli veride m.6 daha dar şartlar. Dayanak yoksa işlemenin kendisi hukuka aykırı.
3. İlkeler: m.4 — amaçla bağlılık, ölçülülük, doğruluk. Modelin yanlı/güncel olmayan veriyle aleyhe sonuç üretmesi doğruluk ilkesine aykırılık delili olabilir.
4. Aydınlatma: m.10 — otomatik karar/profilleme yapıldığı, mantığı ve sonuçları konusunda bilgilendirme. Eksikse aydınlatma ihlali.
5. Sonuç ve yol: İhlalde m.13 ilgili kişi başvurusu, ardından m.14 Kurula şikâyet; aleyhe sonuçta tazminat için TBK/haksız fiil değerlendirilir. AB'ye dokunuyorsa GDPR m.22 (kural olarak yasak) karşılaştırmalı kontrol.

İlke kararı ve rehberler için kvkk.gov.tr; doğrulanmamış Kurul/yargı künyesini [doğrulanacak] işaretle.

Çıktı modülleri

• Münhasıran otomatik karar testi sonucu (evet/hayır + gerekçe).
• İşleme şartı ve aydınlatma uyum tablosu.
• İtiraz/başvuru dilekçesi veya savunma stratejisi taslağı.

Plugin bağlamı

Bu beceri yapay-zeka-hukuku eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, turk-hukuku-ictihat-mcp kararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.