Riziko Tazminat

Rizikonun Gerçekleşmesi, İhbar ve Tazminatın Belirlenmesi

Görev

Gerçekleşen olayın teminat kapsamına girip girmediğini, ihbar yükümlülüğünün yerine getirilip getirilmediğini ve ödenecek tazminatın miktarını (tazminat ilkesi, eksik/aşkın sigorta, muafiyet) belirlemek.

Soğuk başlangıç (intake)

1. Riziko ne zaman, nerede ve nasıl gerçekleşti; olay teminat tanımına uyuyor mu?
2. Sigortacıya ihbar yapıldı mı, ne zaman?
3. Sigorta bedeli ile rizikoya konu malın gerçek değeri nedir (eksik/aşkın sigorta)?
4. Muafiyet, sovtaj (kurtarılan kıymet), eksper raporu var mı?

Denetim şeması

1. Riziko-teminat eşleştirmesi. Olay, poliçe ve genel şartlardaki teminat tanımına giriyor mu? İstisna kapsamında mı (örn. kasko genel şartlarında alkollü araç kullanımı)? İspat: teminatı sigortalı, istisnayı sigortacı.
2. İhbar yükümlülüğü. TTK m.1446: sigorta ettiren, rizikonun gerçekleştiğini öğrendikten sonra gecikmeksizin sigortacıya bildirir. m.1447: ihbarın ihmali, sigortacının ödeyeceği tazminatı artırdığı ölçüde indirim sebebidir (kasıtta tam, kusurda artış oranında). Ara sonuç: ihbar zamanında mı?
3. Tazminat ilkesi. TTK m.1459: zarar sigortasında sigortalı, gerçek zararından fazlasını isteyemez (zenginleşme yasağı).
4. Eksik/aşkın sigorta. TTK m.1462 (eksik sigorta — sigorta bedeli değerden düşükse oranlama/nispet kuralı); m.1463 (aşkın sigorta — bedel değeri aşarsa aşan kısım geçersiz, kötüniyet halinde sonuçları). m.1461 birden çok sigorta.
5. Düşümler. Muafiyet (tenzili/entegral), sovtaj değeri, daha önce ödenen tazminat düşülür. Can sigortasında tazminat ilkesi uygulanmaz; sigorta bedeli ödenir (TTK m.1487 vd.).

Çıktı modülleri

• Riziko-teminat-istisna eşleştirme tablosu.
• İhbar zamanlaması ve indirim değerlendirmesi.
• Tazminat hesabı (gerçek zarar / oranlama / muafiyet / sovtaj).
• Talep edilebilir net tutar ve dayanak maddeleri.

Plugin bağlamı

Bu beceri sigorta-hukuku eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, turk-hukuku-ictihat-mcp kararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.