aydincan Sebepsiz Zenginleşme
Sebepsiz zenginleşmeden doğan borç ilişkisi: TBK m.77 vd. — haklı sebep olmaksızın malvarlığı kayması, iade kapsamı, iyiniyetli/kötüniyetli zenginleşen ayrımı ve diğer taleplerle yarışma.
Başat mevzuat: TBK 6098
Çalışma akışı
- Süre/aciliyet taraması: Hak düşürücü süre, zamanaşımı, tebligat, duruşma, itiraz süresi var mı? Varsa önce onu sabitle.
- Olayı sabitle: Çekişmesiz/çekişmeli olgular ve eksikler; en çok bir gezelim soru.
- Alt-konuya in: Aşağıdaki tablodan ilgili konuyu seç ve
references/<konu>.mddosyasını oku; oradaki denetim şemasını uygula. - Altlama ve sonuç: Olay → norm → altlama → gerekçeli sonuç; somut sonraki adım.
Alt-konular
| Konu | Referans | Ne zaman? |
|---|---|---|
| Temel Kavramlar ve Sistematik | references/temel-kavramlar-ve-sistem.md |
Sebepsiz zenginleşmenin ne olduğunu, hangi borç kaynağına girdiğini ve haksız fiil ile sözleşmeden farkını netleştirmek gerektiğinde; bir uyuşmazlığın gerçekten sebepsiz zenginleşme olup olmadığını ilk anda teşhis etmek için kullanılır. |
| Unsurlar ve Ana Denetim Şeması | references/sartlar-ve-denetim-semasi.md |
Sebepsiz zenginleşmenin dört unsurunu (zenginleşme, fakirleşme, illiyet, haklı sebebin yokluğu) somut olaya adım adım uygulamak ve talebin doğup doğmadığını test etmek gerektiğinde kullanılır. |
| Geçerli Olmayan Sebep — Borçlanılmayanın İfası | references/gecerli-olmayan-sebep-condictio-indebiti.md |
Borç olmadığı halde veya geçersiz bir sözleşmeye dayanarak yapılan ödeme/edimin geri istenmesi söz konusu olduğunda; hata ile ödeme ve isteyerek ödeme ayrımını çözmek için kullanılır. |
| Gerçekleşmeyen ve Sona Eren Sebep | references/gerceklesmeyen-ve-sona-eren-sebep.md |
Bir edim ileride doğacak bir sebep için verildiği halde o sebep gerçekleşmediğinde veya başlangıçta var olan sebep sonradan ortadan kalktığında iadeyi belirlemek gerektiğinde kullanılır. |
| İadenin Kapsamı ve İyiniyet/Kötüniyet Ayrımı | references/iade-kapsami-ve-iyiniyet.md |
Zenginleşenin neyi, ne ölçüde geri vereceğini, semere ve faizin nasıl hesaplanacağını ve kazanımın elden çıkması halinde sorumluluğun değişip değişmediğini belirlemek gerektiğinde kullanılır. |
| Giderler, Mahsup ve İade İsteyememe Halleri | references/giderler-ve-iade-engelleri.md |
Zenginleşenin yaptığı zorunlu/faydalı/lüks giderlerin mahsubu ile hukuka veya ahlaka aykırı amaçla yapılan kazandırmalarda iadenin reddi söz konusu olduğunda kullanılır. |
| Diğer Taleplerle Yarışma ve Talep Seçimi | references/yarisma-ve-talep-secimi.md |
Aynı olayda sebepsiz zenginleşme yanında istihkak, haksız fiil, sözleşmesel iade veya vekâletsiz iş görme talebi de mümkün olduğunda hangi talebin öncelikli ve avantajlı olduğunu belirlemek için kullanılır. |
| Süreler ve Zamanaşımı | references/sureler-ve-zamanasimi.md |
Sebepsiz zenginleşme alacağında iki yıllık ve on yıllık zamanaşımı sürelerinin başlangıcını, kesilme ve durmasını belirlemek; talebin zamanaşımına uğrayıp uğramadığını test etmek gerektiğinde kullanılır. |
| İspat ve Delil | references/ispat-ve-delil.md |
Sebepsiz zenginleşme davasında hangi vakıanın kim tarafından ve hangi delille ispatlanacağını, özellikle haklı sebebin yokluğu ve yanılarak ödeme noktalarında ispat yükünü belirlemek gerektiğinde kullanılır. |
| Dava Yolu, Görev-Yetki ve İhtar/Dilekçe Taslağı | references/dava-gorev-yetki-ve-ihtarname.md |
Sebepsiz zenginleşme alacağı için ihtarname çekmek, görevli ve yetkili mahkemeyi belirlemek, dava şartı arabuluculuğu kontrol etmek ve dava dilekçesi iskeleti kurmak gerektiğinde kullanılır. |
| Risk Değerlendirmesi, Strateji ve Müvekkil İletişimi | references/risk-strateji-ve-muvekkil-iletisimi.md |
Sebepsiz zenginleşme uyuşmazlığında dava/sulh seçeneklerini tartmak, kazanma olasılığı ve maliyet-fayda analizi yapmak ve müvekkile anlaşılır bir yol haritası sunmak gerektiğinde kullanılır. |
- Alanın metodolojisi ve kaynak notu:
references/_metodoloji.md
Kaynak kuralı (özet)
İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle (mahkeme + daire + esas/karar no + tarih +
doğrulanabilir kaynak); model hafızasından karar numarası üretme; emin olunmayan künye
[doğrulanacak]. Mevzuat madde/fıkra ile. turk-hukuku-mevzuat-mcp /
turk-hukuku-ictihat-mcp sunucuları kuruluysa kanun metnini ve kararları hafızadan
değil onlardan çek. Ayrıntılı kural kökteki AGENTS.md'dedir.
Deneysel; hukuki danışmanlık değildir. Çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış
içtihatla teyit edilmelidir. Bkz. SORUMLULUK-REDDI.md.