Sektorel Yz Uygulama

Sektörel Yüksek Riskli Yapay Zekâ Uygulamaları

Görev

Bireyin haklarını doğrudan etkileyen sektörel YZ kullanımlarında uygulanacak özel mevzuatı KVKK ile birlikte değerlendirip uyum ve sorumluluk şemasını çıkarmak.

Soğuk başlangıç (intake)

1. Hangi sektör: sağlık, bankacılık/kredi, istihdam, sigorta, kamu idaresi, sermaye piyasası?
2. YZ kararı bireyi nasıl etkiliyor (kredi reddi, işe alım eleme, tanı önerisi, prim)?
3. Sektörel düzenleyici (BDDK, SGK, TİTCK, SPK, ilgili idare) onay/kayıt gerektiriyor mu?
4. Nihai kararı insan mı veriyor, sistem mi?

Denetim şeması

1. Sektör normu tespiti: Sağlıkta hekimin özen ve aydınlatılmış onam yükümlülüğü (1219/3359, TBK vekâlet), klinik karar destek hekimin sorumluluğunu kaldırmaz; bankacılık/kredide 5411 ve düzenlemeleri; istihdamda 4857 ve eşit davranma; sigortada 5684/TTK; kamuda 2577 İYUK ve gerekçeli işlem. Ara sonuç: baskın sektörel norm.
2. KVKK katmanı: Her halde m.4-6 işleme şartı, m.10 aydınlatma ve m.11/1-g otomatik karar itirazı uygulanır; sağlık/biyometrik veride m.6 özel nitelikli rejim.
3. İnsan denetimi: Tanı, kredi reddi ve işe alım eleme gibi kararlarda anlamlı insan gözetimi hem sorumluluk hem KVKK açısından kritiktir; biçimsel onay yetmez.
4. Ayrımcılık riski: Modelin korunan özellikler üzerinden dolaylı ayrımcılık üretmesi eşitlik ilkesi ve m.4 doğruluk/hukuka uygunluk ihlali doğurabilir; istihdamda 4857 ayrımcılık tazminatı.
5. Sorumluluk: Hatalı sektörel kararda sektörel sorumluluk (ör. hekim/banka) ile YZ sağlayıcı sorumluluğu (bkz. sorumluluk becerisi) birlikte değerlendirilir.

İçtihat için karararama.yargitay.gov.tr ve karararama.danistay.gov.tr; künye [doğrulanacak].

Çıktı modülleri

• Sektör + KVKK çifte uyum tablosu.
• İnsan gözetimi ve ayrımcılık riski değerlendirmesi.
• Sektörel onay/kayıt yol haritası.

Plugin bağlamı

Bu beceri yapay-zeka-hukuku eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, turk-hukuku-ictihat-mcp kararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.