Somut Olaya Uygulama Altlama

Somut Olaya Uygulama (Altlama / Subsumption)

Görev

Maddi olayı (küçük önerme) norm unsurlarına (büyük önerme) yerleştirerek, her unsuru ayrı ayrı denetleyip gerekçeli ve izlenebilir bir hukuki sonuç üretmek.

Soğuk başlangıç (intake)

• Hukuken önemli vakıalar nelerdir; çekişmeli olan hangileri?
• Talep/iddianın dayandığı norm ve onun unsurları neler?
• Hangi unsur tartışmalı, hangisi açıkça sağlanmış?
• Karşı tarafın def'i/itirazı hangi unsuru hedefliyor?

Denetim şeması

1. Talep temelini bul — "Kim kimden, neye dayanarak, ne istiyor?" Norm seçilir (örn. tazminat için TBK m.49; ifa için sözleşme + TBK m.112).
2. Normu unsurlara ayır — Hükmün her bir unsuru (örn. TBK m.49: fiil, hukuka aykırılık, kusur, zarar, illiyet bağı) liste hâline getirilir.
3. Unsur-unsur altlama — Her unsur için: ilgili vakıa + o unsurun sağlanıp sağlanmadığı + kısa gerekçe. Çekişmeli unsurda yorum/içtihat devreye sokulur; çekişmesiz unsur kısa geçilir.
4. İspat yükü — TMK m.6 / HMK m.190: her unsuru, lehine sonuç çıkaran taraf ispatlar. Karşı taraf, karşı vakıaları (def'i, itiraz) ispatla yükümlüdür. Unsur ispatlanamazsa o unsur "gerçekleşmemiş" sayılır.
5. Karşı normlar — Hak düşürücü/engelleyici/bozucu itirazlar (örn. zamanaşımı def'i, ifa, ibra) ayrı altlanır.
6. Ara sonuç ve nihai sonuç — Her unsur grubunda ara sonuç verilir; tüm unsurlar sağlanıyorsa talep haklı, biri eksikse reddedilir. Sonuç, TMK m.2 dürüstlük süzgecinden geçirilir.

Çıktı modülleri

• Vakıa listesi (çekişmeli/çekişmesiz ayrımı).
• Norm + unsur tablosu.
• Unsur-unsur altlama (vakıa → değerlendirme → ara sonuç).
• İspat yükü dağılımı ve nihai sonuç.

Plugin bağlamı

Bu beceri hukuk-metodolojisi eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, turk-hukuku-ictihat-mcp kararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.