Sozlesme Anatomisi Ve Tip Tespiti

Sözleşme Anatomisi ve Tip Tespiti

Görev

Önündeki metnin sözleşme tipini (isimli/isimsiz/karma), tarafların hukuki sıfatını, müvekkilin konumunu ve uygulanacak emredici rejimi belirleyerek tüm inceleme stratejisinin iskeletini kurmak.

Soğuk başlangıç (intake)

• Müvekkil hangi taraf ve taslağı kim hazırladı (lehe kurgu beklenir)?
• Taraflar tacir mi, tüketici mi, işçi/işveren mi, kamu tüzel kişisi mi?
• Sözleşme tek seferlik mi (satış) yoksa sürekli/yenilenen mi (kira, hizmet, distribütörlük)?
• Uygulanacak hukuk ve dil kararlaştırılmış mı; yabancılık unsuru var mı?

Denetim şeması

1. Tip tespiti: TBK İkinci Kısım isimli sözleşmelere (satış m.207, kira m.299, eser m.470, vekâlet m.502, kefalet m.581) köprü kur; karma/atipik ise TBK genel hükümler ve kıyas. Tip, hangi emredici/tamamlayıcı kuralın boşlukları dolduracağını belirler.
2. Taraf sıfatı süzgeci: Tüketici işlemi ise TKHK m.5 (haksız şart) ve cayma/koruma hükümleri; iş sözleşmesi ise İş K. emredici asgari haklar; iki tacir arası ise TTK m.18-22 (basiretli tacir, m.22 cezai şart/fahiş şart sınırı) ve yetki sözleşmesi serbestisi (HMK m.17).
3. Serbesti-emredici sınırı: TBK m.26 serbesti, m.27 sınır. Hangi maddeler pazarlık alanında, hangileri emredici koruma altında ayrıştırılır.
4. Şekil: Geçerlilik şekline tabi mi (taşınmaz satış vaadi resmî şekil, kefalet TBK m.583 el yazısı miktar/tarih, tüketici kredisi yazılı)? Şekil eksikliği kesin hükümsüzlük doğurur.
5. İspat/dil: İmza, nüsha, ek-metin ve çeviri çatışması riski; çelişki hâlinde hangi metin esas (m.23 aleyhe yorum hatırlanır).
6. Ara sonuç: Sözleşme haritası ve hangi alt-becerilerin (risk dağılımı, sorumluluk, fesih, uyuşmazlık) önceliklendirileceği.

Çıktı modülleri

• Sözleşme künyesi (tip, taraf sıfatı, uygulanacak hukuk, emredici rejim).
• Madde-bölüm haritası ve eksik standart madde listesi.
• İnceleme yol haritası ve öncelikli risk alanları.

Plugin bağlamı

Bu beceri sozlesme-inceleme-redline eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, turk-hukuku-ictihat-mcp kararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.