Sozlesme Yorumu

Sözleşme ve İrade Beyanlarının Yorumu

Görev

Çekişmeli bir sözleşme hükmünü ya da irade beyanını TBK m.19 ve güven ilkesi çerçevesinde yorumlamak, boşlukları tamamlamak ve geçersizlik/uyarlama ihtimallerini gözetmek.

Soğuk başlangıç (intake)

• Hangi madde/ifade tartışmalı; tarafların ona yüklediği iki anlam ne?
• Sözleşme metni dışında yazışma, teamül, önceki ilişki var mı?
• Hüküm tip sözleşme/genel işlem koşulu mu, bireysel müzakere ürünü mü?
• Bu bir ticari iş mi (ticari teamül ağırlığı) yoksa tüketici işlemi mi?

Denetim şeması

1. Gerçek irade önce — TBK m.19 — Yorumda tarafların gerçek ve ortak iradesi esastır; yanlış yazılmış sözcük/deyim tarafları bağlamaz (falsa demonstratio non nocet). Lafız, iradenin tespitinde başlangıç noktasıdır, son söz değil.
2. Güven ilkesi — Gerçek ortak irade saptanamıyorsa, beyan, dürüst ve makul bir muhatabın anlayacağı şekilde (güven teorisi) yorumlanır.
3. Yardımcı ölçütler — Sözleşmenin amacı, bütünlüğü (maddeler birbirini açıklar), kuruluş öncesi/sonrası davranışlar, teamül ve ticari örf; tereddütte düzenleyenin aleyhine yorum (genel işlem koşullarında).
4. Boşluk tamamlama — Düzenlenmeyen nokta için önce yedek hukuk kuralı (tamamlayıcı emredici olmayan hükümler), yoksa TMK m.2 dürüstlük kuralıyla varsayımsal taraf iradesi.
5. Geçerlilik süzgeci — Yorumdan sonra: emredici hükümlere, kamu düzenine, ahlaka, kişilik hakkına aykırılık (TBK m.27) ve genel işlem koşullarında haksız şart denetimi (TBK m.20-25) yapılır.
6. Uyarlama — Aşırı ifa güçlüğü/öngörülemeyen değişiklikte TBK m.138 (işlem temelinin çökmesi) ile uyarlama/dönme değerlendirilir.

Çıktı modülleri

• Tartışmalı madde + iki rakip okuma.
• Gerçek irade / güven ilkesi analizi.
• Boşluk varsa tamamlayıcı kural önerisi.
• Geçerlilik ve uyarlama uyarıları + [doğrulanacak] içtihat.

Plugin bağlamı

Bu beceri hukuk-metodolojisi eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, turk-hukuku-ictihat-mcp kararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.