Sure Zamanasimi

Süreler ve Zamanaşımı

Görev

Kambiyo senedine ilişkin tüm süreleri (ibraz, protesto, başvurma, zamanaşımı) doğru başlangıç anından hesaplamak, hak düşümü ve zamanaşımı risklerini saptamak ve gerektiğinde sebep alacağına geçişi planlamak.

Soğuk başlangıç (intake)

• Senet tipi nedir (çek/bono/poliçe) ve vade/keşide tarihi nedir?
• İbraz, protesto ve karşılıksız işlem tarihleri nedir?
• Talep kime yöneliyor (asıl borçlu / ciranta / avalist) — süreler buna göre değişir.
• Zamanaşımını kesen/durduran işlem (takip, dava, ikrar) var mı?

Denetim şeması

1. Çek ibraz süreleri: aynı yerde 10 gün, farklı yerde 1 ay (TTK m.796); sürede ibraz başvurma hakkı ve karşılıksız işlemi için şarttır.
2. Çek zamanaşımı: TTK m.808 — kural olarak 3 yıl (hamilin müracaat borçlularına ve borçluların birbirine karşı süreleri fıkralara göre); başlangıç ibraz süresinin bitiminden işler.
3. Poliçe/bono zamanaşımı: TTK m.749 — kabul edene/asıl borçluya karşı vadeden itibaren 3 yıl; hamilin cirantalar ve düzenleyene karşı protesto/vade tarihinden 1 yıl; cirantanın cirantaya/düzenleyene rücuu, senedi ödediği veya dava edildiği tarihten 6 ay.
4. Protesto/başvurma süreleri: ödememe protestosu ve başvurma süreleri (TTK m.714, m.722) tutulmazsa cirantalara müracaat hakkı düşer (m.730).
5. Kesme/durma: zamanaşımı dava açılması, takip, ödeme emri tebliği, borcun ikrarı gibi sebeplerle kesilir; kesilme yalnızca işlemin yöneldiği borçluya etki eder.
6. Ara sonuç — sebep alacağı: kambiyo zamanaşımı dolsa veya hak düşse bile temel ilişkiden doğan alacak (TBK genel zamanaşımı, kural 10 yıl, TBK m.146; bazı ilişkilerde 5 yıl m.147) ve sebepsiz zenginleşme talebi (TTK m.732) ayrıca değerlendirilir.

Çıktı modülleri

• Süre/zamanaşımı takvim tablosu (her borçlu için ayrı).
• Hak düşümü/zamanaşımı risk uyarısı.
• Sebep alacağına geçiş notu (dayanak + zamanaşımı).

Plugin bağlamı

Bu beceri kiymetli-evrak eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, turk-hukuku-ictihat-mcp kararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.