Sure Zamanasimi Hakduserme

Süreler, Zamanaşımı ve Hak Düşürücü Süreler

Görev

Her layihada önce süreyi çözmek: dava açma, cevap, kanun yolu ve maddi hukuk süreleri. Süre kaçırılırsa içerik ne kadar sağlam olursa olsun hak kaybedilir; bu beceri erken uyarı sistemidir.

Soğuk başlangıç (intake)

• Hangi olay tarihi/tebliğ tarihi süreyi başlatıyor?
• Zamanaşımı mı, hak düşürücü süre mi söz konusu?
• Süreyi durduran/kesen bir işlem var mı (ihtar, dava, başvuru)?
• Süre tatile/adli tatile denk geliyor mu?

Denetim şeması

1. Zamanaşımı vs. hak düşürücü süre: Zamanaşımı def'i ileri sürülmedikçe hâkim re'sen dikkate almaz (TBK m.161); durur/kesilir (TBK m.153-156). Hak düşürücü süre re'sen gözetilir, durmaz/kesilmez.
2. Maddi hukuk süreleri (örnekler): Genel zamanaşımı TBK m.146 — 10 yıl; haksız fiil TBK m.72 — fiil ve failin öğrenilmesinden 2, her hâlde 10 yıl; ayıpta TBK m.231 / TKHK m.12. Boşanmada affı izleyen hak düşürücü süreler TMK m.161-162.
3. Usul süreleri: HMK cevap iki hafta (m.127); istinaf iki hafta (m.345); İYUK dava açma 60/30 gün (m.7); CMK itiraz yedi gün (m.268), şikâyet TCK m.73 — 6 ay.
4. Sürelerin hesabı (HMK m.92-94): Gün/hafta/ay hesabı; sürenin son günü resmî tatilse ilk iş gününe uzar. Adli tatil (HMK m.102-104) etkisini kontrol edin.
5. Durma/kesilme: Dava açılması, ihtar, icra takibi, kısmi ödeme/ikrar zamanaşımını keser (TBK m.154). Ara sonuç: son gün netleşip risk işaretlenir.

Çıktı modülleri

• Süre takvimi (başlangıç → son gün)
• Zamanaşımı/hak düşürücü ayrım notu
• Durma-kesilme olayları listesi
• Süre riski uyarısı (kritik/yakın/güvenli)

Plugin bağlamı

Bu beceri dava-dilekce-atolyesi eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, turk-hukuku-ictihat-mcp kararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.