Sureler Ve Zamanasimi

Süreler ve Zamanaşımı

Görev

Taşımaya özgü kısa zamanaşımı ve hak düşürücü/ihbar sürelerini doğru hesaplamak; başlangıç anı, durma ve kesilme hallerini saptayarak hak kaybını önlemek.

Soğuk başlangıç (intake)

1. Talep neyden doğuyor: ziya, hasar, gecikme, taşıma ücreti mi?
2. Taşıma TTK'ya mı CMR'ye mi tabi?
3. Teslim/teslim için kararlaştırılan tarih nedir; olaydan bu yana ne kadar geçti?
4. Taşıyıcının kastı veya ağır kusuru iddia ediliyor mu?

Denetim şeması

1. TTK zamanaşımı: TTK m.855/1 — taşıma sözleşmesinden doğan bütün istemler bir yılda zamanaşımına uğrar. m.855/2 — taşıyıcının kastı veya kasta eş kusuru (m.886 anlamında) varsa süre üç yıldır.
2. Başlangıç anı (TTK): Genel kural teslim tarihi; ziyada eşyanın teslim edilmesi gereken tarih; gecikmede teslim tarihi (m.855/3 atfıyla belirlenir).
3. CMR zamanaşımı: CMR m.32 — kural 1 yıl; kasıt veya lex fori'ye göre kasta eş kusurda 3 yıl. Başlangıç: kısmi ziya/hasar/gecikmede teslim günü; tam ziyada teslim için kararlaştırılan sürenin bitiminden 30 gün (veya kararlaştırılmamışsa 60 gün) sonra (m.32/1).
4. Durma/kesilme (CMR): m.32/2 — yazılı talep zamanaşımını durdurur; taşıyıcının yazılı reddi ve belgelerin iadesiyle yeniden işler. Sonraki aynı konulu taleplerin durdurucu etkisi yoktur.
5. İhbar/rezerv süreleri: Ayrıca TTK m.889 / CMR m.30 süreleri (teslimde, 7 gün, 21 gün) hak/karine kaybına yol açar — zamanaşımından ayrı izlenir.
6. Defi niteliği: Zamanaşımı def'i taraflarca ileri sürülmedikçe hâkim re'sen dikkate almaz (TBK m.161).
7. Ara sonuç: Talebin canlı/zamanaşımına uğramış olduğu ve durdurma imkânları.

Çıktı modülleri

• Zamanaşımı hesap tablosu (başlangıç, süre, bitiş; TTK/CMR ayrı).
• İhbar/rezerv süresi takvimi.
• Süreyi durdurma/kesme stratejisi notu (yazılı talep, dava, takip).

Plugin bağlamı

Bu beceri tasima-hukuku eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, turk-hukuku-ictihat-mcp kararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.