Sureler Ve Zamanasimi

İsimli Sözleşmelerde Süreler ve Zamanaşımı

Görev

Talep bazında doğru süreyi (genel/özel zamanaşımı veya hak düşürücü ihbar süresi), başlangıç anını ve kesilme/durma hallerini belirlemek; sürenin niteliğini (zamanaşımı mı, hak düşürücü mü) ayırmak çünkü sonuçları farklıdır.

Soğuk başlangıç (intake)

• Talebin türü ve hukuki dayanağı (ayıp, ücret, tazminat, iade)?
• Olayların tarihleri (teslim, kabul, ifa, fark etme)?
• Adi mi ticari mi tüketici işlemi mi?
• Kesen işlem var mı (dava, takip, ikrar)?

Denetim şeması

1. Genel zamanaşımı (m.146-147). Kural 10 yıl; m.147 istisnaları 5 yıl: kira bedeli, vekâlet/komisyon/simsarlık ücreti, eser sözleşmesinden doğan alacaklar (bazı haller), serbest meslek/zanaatkâr alacakları. Önce talebin bu listeye girip girmediğine bakılır.
2. Satışta ayıp (m.231). 2 yıl; taşınmaz yapıda 5 yıl; satıcı ağır kusurlu/hileli ise süreyle korunmaz.
3. Eserde ayıp (m.478). 2 yıl; taşınmaz yapı 5 yıl; yüklenici ağır kusurlu ise 20 yıl.
4. İhbar/hak düşürücü süreler. Satışta gözden geçirme-ihbar (m.223), eserde m.477, ticari satışta TTK m.23/c (2/8 gün) hak düşürücüdür; geçirilirse kabul sayılır ve hâkim resen dikkate alır. Bunlar zamanaşımından ayrıdır.
5. Başlangıç anı. Zamanaşımı alacağın muaccel olduğu anda işler (m.149); ayıpta teslim/kabul; tazminatta zarar ve failin öğrenilmesi ilgili tipe göre belirlenir.
6. Kesilme/durma (m.153-156). Dava, takip, ikrar, hakeme başvuru keser; kesilince yeni süre işler. Durma halleri (m.153) sınırlı. İspat: zamanaşımı def'ini ileri süren taraf; kesilme/durmayı buna dayanan taraf ispatlar. Ara sonuç: her talep için tek bir nihai süre/tarih.

Çıktı modülleri

• Talep-süre-başlangıç-kesilme tablosu.
• Zamanaşımı def'i / def'e cevap notu.
• Risk uyarısı (yakın dolan süreler için aksiyon listesi).

Plugin bağlamı

Bu beceri borclar-hukuku-ozel eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, turk-hukuku-ictihat-mcp kararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.