Sureler Ve Zamanasimi

Süreler ve Zamanaşımı

Görev

Sebepsiz zenginleşme alacağının özel zamanaşımı rejimini (TBK m.82) uygulamak: iki yıllık (öğrenmeden) ve on yıllık (zenginleşmeden) sürelerin başlangıcını doğru saptamak, kesilme/durmayı işletmek. Bu kurumun süresi genel on yıldan farklı olduğu için ayrı denetim gerektirir.

Soğuk başlangıç (intake)

• İade hakkı sahibi, hakkını (zenginleşmeyi ve iade isteyebileceğini) ne zaman öğrendi?
• Zenginleşme (kayma) fiilen ne zaman gerçekleşti?
• Bu süreler içinde dava, takip, ihtar veya ikrar gibi kesen bir işlem oldu mu?
• Yarışan bir talep (istihkak/sözleşme) farklı süreye mi tâbi?

Denetim şeması

1. İki yıllık süre (m.82/1). İade alacaklısı, iade hakkını öğrendiği tarihten itibaren iki yıl içinde talep etmelidir. Öğrenme; hem zenginleşmeyi hem de sebepsizliği (iade isteyebileceğini) kapsar. Başlangıç anı titizlikle belirlenir.
2. On yıllık üst süre (m.82/1). Öğrenme ne zaman olursa olsun, zenginleşmenin gerçekleştiği tarihten itibaren on yıl geçmekle alacak her hâlde zamanaşımına uğrar. İki süreden hangisi önce dolarsa o esastır.
3. Süre niteliği. Bu süreler zamanaşımıdır (hak düşürücü değil); def'i olarak ileri sürülmedikçe hâkim resen dikkate almaz (TBK m.161). Borçlu süresinde def'i ileri sürmelidir.
4. Kesilme (m.154-157). Dava açılması, icra takibi, borçlunun ikrarı veya hakeme başvuru zamanaşımını keser; kesilince yeni iki yıllık süre işlemeye başlar. Durma halleri m.153'le sınırlıdır.
5. Yarışan taleple fark. İstihkak (TMK m.683) kural olarak zamanaşımına tâbi değildir; sözleşmesel iade genel sürelere (TBK m.146, 10 yıl) tâbi olabilir. Talep seçimi süre bakımından kritik avantaj/dezavantaj yaratır.
6. Ara sonuç. Her iki süre için somut başlangıç tarihi ve son gün hesaplanır; kesen işlem varsa yeni son gün belirlenir. Yakın dolan süre için acil aksiyon (ihtar/dava) işaretlenir.

Çıktı modülleri

• İki yıl / on yıl başlangıç ve son gün hesap tablosu.
• Zamanaşımı def'i veya def'e karşı (kesilme) notu.
• Yakın süre acil aksiyon uyarısı.

Plugin bağlamı

Bu beceri sebepsiz-zenginlesme eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, turk-hukuku-ictihat-mcp kararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.