aydincan Süreler ve Zamanaşımı
Görev
Talebin hangi zamanaşımına tabi olduğunu, sürelerin başlangıç anını ve kesilme/durma hâllerini hesaplamak; en lehe rejimi tespit etmek.
Soğuk başlangıç (intake)
- Hukuki sebep sözleşme mi, haksız fiil mi, idari mi, cezai mi?
- Zararın ve failin öğrenildiği tarih nedir?
- Olay üzerinden kaç yıl geçti?
- Daha ağır cezayı gerektiren bir suç söz konusu mu (ceza zamanaşımı)?
Denetim şeması
- Sözleşmesel sorumluluk (vekâlet): Kural olarak TBK m.146 — 10 yıllık genel zamanaşımı. Sözleşme rejimi davacı için süre avantajı sağlar.
- Haksız fiil: TBK m.72 — fiil ve failin öğrenilmesinden itibaren 2 yıl, her hâlde 10 yıl. Fiil aynı zamanda suç ise daha uzun ceza zamanaşımı uygulanır (uzamış zamanaşımı).
- İdari (tam yargı): İYUK m.13 — zararın öğrenilmesinden itibaren 1 yıl ve her hâlde olaydan itibaren 5 yıl içinde idareye başvuru; dava süreleri İYUK m.7.
- Cezai: Dava zamanaşımı TCK m.66; taksirle öldürme/yaralamada suçun cezasına göre değişir. Şikâyete bağlı yaralamada TCK m.73 — 6 ay şikâyet süresi.
- Başlangıç anı sorunu: Geç ortaya çıkan zararlarda (gizli sakatlık) öğrenme anı kritiktir; objektif öğrenme aranır.
- Ara sonuç: Birden çok rejim varsa davacı için en uzun olan seçilir; zamanaşımı def'i karşı tarafça ileri sürülmedikçe re'sen dikkate alınmaz.
Çıktı modülleri
- Rejim bazlı zamanaşımı tablosu (süre + başlangıç)
- En lehe süre seçimi gerekçesi
- Kesilme/durma ve başvuru takvimi
- Süre riski uyarısı (kritik tarih)
Plugin bağlamı
Bu beceri saglik-hukuku eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte
çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder,
aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.
Kaynak kuralı (katı)
- İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay /
Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve
karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir
(ör.
karararama.yargitay.gov.tr,karararama.danistay.gov.tr,kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr,mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye[doğrulanacak]olarak işaretlenir. - Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
- Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
- Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
- MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek.
turk-hukuku-mevzuat-mcpkanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den,turk-hukuku-ictihat-mcpkararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.
Bu beceri ne yapmaz
- Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
- Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
- Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
- Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.
Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.