Sureler Zamanasimi Tedbir

Süreler, Zamanaşımı ve İhtiyati Tedbir

Görev

Çevresel uyuşmazlıkta tüm süre ve zamanaşımı eşiklerini hesaplamak; telafisi güç/imkânsız zararı önlemek için yürütmenin durdurulması ve ihtiyati tedbir taleplerini doğru zamanda hazırlamak.

Soğuk başlangıç (intake)

1. Hangi işlem/karar/fiil söz konusu; tebliğ/ilan/öğrenme tarihi nedir?
2. Talep idari mi (iptal/tam yargı) yoksa özel hukuk mu (tazminat/el atma)?
3. Devam eden ve telafisi güç bir zarar (geri dönüşü olmayan tahribat) var mı?
4. Daha önce idari başvuru/itiraz yapıldı mı; süre durduran bir işlem var mı?

Denetim şeması

1. İdari dava süresi: İptal ve tam yargı davalarında kural süre 60 gündür (2577 sayılı İYUK m.7); ÇED ve izin işlemlerinde ilan/askı ve öğrenme tarihinin tespiti kritiktir. İYUK m.11 kapsamında idari başvuru süreyi durdurabilir.
2. İdari yaptırım zamanaşımı: İdari para cezalarında 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.20 (soruşturma) ve m.21 (yerine getirme) zamanaşımı süreleri uygulanır; süre dolmuşsa ceza verilemez/tahsil edilemez.
3. Özel hukuk zamanaşımı: Haksız fiil tazminatında TBK m.72 — zarar ve failin öğrenilmesinden itibaren 2 yıl ve her hâlde 10 yıl; fiil aynı zamanda suç ise daha uzun ceza zamanaşımı uygulanır. Devam eden (sürekli) kirlilikte zamanaşımının başlangıcı tartışmalıdır, fiil devam ettikçe yeniden işlemeye başlayabilir.
4. Acil koruma: İdari yargıda yürütmenin durdurulması (İYUK m.27 — açıkça hukuka aykırılık + telafisi güç zarar); adli yargıda ihtiyati tedbir (HMK m.389) ve delil tespiti (HMK m.400). Çevresel tahribatın geri döndürülemezliği "telafisi güç zarar" ölçütünü güçlü kılar.
5. Ara sonuç: Tüm süreler tek takvimde toplanır; en yakın eşik ve acil tedbir ihtiyacı kırmızı işaretlenir.

Çıktı modülleri

• Süre ve zamanaşımı takvimi (idari + özel hukuk)
• Süre başlangıcı/durması analizi
• Yürütmenin durdurulması / ihtiyati tedbir talebi taslağı
• Delil tespiti başvuru iskeleti

Plugin bağlamı

Bu beceri cevre-hukuku eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, turk-hukuku-ictihat-mcp kararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.