Sureler Zamanasimi Usul

Usul Süreleri, Hak Düşürücü Süreler ve Zamanaşımı

Görev

Dosyadaki tüm süreleri (usuli + maddi hukuk) tarihleriyle hesaplamak; tebligat, adli tatil ve son günün tatile gelmesi etkilerini katarak hak kaybını önlemek.

Soğuk başlangıç (intake)

• Hangi belge ne zaman tebliğ edildi (UYAP/tebliğ tarihi)?
• Süre hangi olaya bağlı (tebliğ, öğrenme, hak doğumu)?
• Süre adli tatile (20 Temmuz-31 Ağustos) denk geliyor mu?
• Maddi hukuk talebinde zamanaşımı/hak düşürücü süre durumu ne?

Denetim şeması

1. Sürenin başlangıcı (HMK m.91-92): Süreler tebliğ veya kanunun belirttiği olayla işlemeye başlar; başladığı gün sayılmaz.
2. Sürenin sonu (m.92-93): Süre son günün tatil gününe rastlaması halinde ilk iş gününe uzar (m.93).
3. Adli tatil (m.102-104): 20 Temmuz-31 Ağustos arası; adli tatilde görülecek işler (m.103) dışındaki sürelerin bitimi tatili izleyen tarihten itibaren bir hafta uzar (m.104).
4. Tipik usul süreleri: cevap iki hafta (m.127); istinaf iki hafta, gerekçeli kararın tebliğinden (m.345); temyiz iki hafta (m.361); görevsizlik/yetkisizlik sonrası gönderme talebi iki hafta (m.20); ıslah tahkikat sonuna kadar bir kez (m.176-177). Süreler kanunla belirlenmişse hâkim değiştiremez (m.90).
5. Eski hâle getirme (m.95-101): Kusursuz olarak süre kaçırılmışsa, engelin kalkmasından itibaren iki hafta içinde talep edilebilir.
6. Maddi hukuk süreleri: Zamanaşımı def'i olarak ileri sürülür (cevapta), hak düşürücü süre re'sen gözetilir. İlgili kanundaki süre (ör. TBK genel zamanaşımı m.146; haksız fiil m.72) ayrıca kontrol edilir.

Ara sonuç: Tarihli süre takvimi ve "son gün" listesi.

Çıktı modülleri

• Süre takvimi (olay → başlangıç → son gün, adli tatil düzeltmeli).
• Kaçırılan süre varsa eski hâle getirme değerlendirmesi.
• Zamanaşımı/hak düşürücü süre uyarısı (def'i ileri sürme hatırlatması).

Plugin bağlamı

Bu beceri hukuk-muhakemesi eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, turk-hukuku-ictihat-mcp kararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.