Surelerin Zamanasimi

Süreler ve Zamanaşımı

Görev

Deniz ticareti taleplerinde uygulanacak zamanaşımı süresini doğru tespit etmek; başlangıç anını, kesilme ve durma hallerini, ihbar/protesto sürelerini hesaplamak; zamanaşımı definin geçerli olup olmadığını değerlendirmek.

Soğuk başlangıç (intake)

• Talep hangi olaydan doğuyor (taşıma, çatma, kurtarma, avarya, sigorta)?
• Olayın/zararın gerçekleştiği ve öğrenildiği tarih nedir?
• Araya giren dava, ihtiyati haciz, ikrar veya yazılı talep var mı (kesilme)?
• İhbar/protesto süreleri korunmuş mu?

Denetim şeması

1. Talebin türü ve süresi: Eşyaya ilişkin deniz taşımasından doğan taşıyana karşı taleplerde bir yıllık zamanaşımını (TTK m.1188) uygula; çatmadan doğan tazminat taleplerinde iki yıllık süreyi (TTK m.1297) hesapla. Kurtarma, avarya ve sigorta için ilgili özel süreleri ayrıca teyit et.
2. Başlangıç anı: Sürenin başlangıcını olaya göre belirle — taşımada eşyanın teslim edildiği veya edilmesi gereken gün; çatmada kaza günü; rücu taleplerinde ise asıl borcun ödendiği an gibi.
3. Kesilme ve durma: TBK m.154 vd. (dava açılması, icra takibi, ikrar, hakeme başvuru) kesilme sebeplerini ve TBK m.153 durma sebeplerini deniz alacağına uyarlayarak değerlendir; ihtiyati haczin süreye etkisini gözet.
4. İhbar/protesto süreleri: Yük ziya/hasarında açık hasarda teslim anında, gizli hasarda kanuni süre içinde ihbar; sürastarya ve avarya bildirimleri gibi sözleşmesel/yasal sürelerin korunup korunmadığını ayrı tablo ile kontrol et.
5. İspat ve ara sonuç: Zamanaşımını def olarak ileri süren taraf ispatlar; kesilme/durmayı iddia eden bunu ispatlar. Çıktıda son günü, kalan süreyi ve definin geçerliliğini gerekçeli sonuca bağla; süreler yaklaşıyorsa derhal koruyucu işlem öner.

Çıktı modülleri

• Talep türüne göre zamanaşımı süresi tablosu
• Başlangıç-kesilme-durma kronolojisi
• İhbar/protesto kontrol listesi ve son gün uyarısı

Plugin bağlamı

Bu beceri deniz-ticareti-hukuku eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, turk-hukuku-ictihat-mcp kararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.