Tam Yargi Davasi

Tam Yargı Davası ve İdarenin Sorumluluğu

Görev

İdarenin işlem/eyleminden doğan zararın tazmini için tam yargı davasını kurgulamak ve idarenin sorumluluk türünü (hizmet kusuru / kusursuz sorumluluk) belirlemek. İYUK m.2/1-b ve Anayasa m.125/son ekseninde çalışır.

Soğuk başlangıç (intake)

1. Zarar bir idari işlemden mi, idari eylemden mi (fiili faaliyet/ihmal) doğuyor?
2. Zararın türü (maddi/manevi) ve miktarı belirlenebiliyor mu; belgeleri var mı?
3. Zarar tarihi ve idarenin zarara yol açan davranışı ne zaman öğrenildi?
4. İYUK m.13 ön başvurusu (eylemlerde) yapıldı mı?

Denetim şeması

1. Sorumluluğun kaynağı. İşlemden doğan zararda iptal + tazmin birlikte istenebilir; eylemden doğan zararda İYUK m.13 uyarınca önce idareye başvuru zorunludur (eylemin/zararın öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her halde beş yıl içinde).
2. Sorumluluk türü. (a) Hizmet kusuru: hizmetin kötü işlemesi, geç işlemesi veya hiç işlememesi. (b) Kusursuz sorumluluk: risk ilkesi ve fedakârlığın denkleştirilmesi (sosyal risk dâhil belirli hallerde). Kusursuz sorumlulukta kusur aranmaz, illiyet ve zarar yeterlidir.
3. Unsurlar. Zarar (gerçek, kesin, kişisel), idareye yüklenebilir davranış ve illiyet bağı. İlliyeti kesen mücbir sebep, beklenmeyen hal, zarar görenin/üçüncü kişinin ağır kusuru sorumluluğu kaldırabilir veya azaltabilir.
4. Süre. İşlemden doğan tazminatta dava süresi iptal davası süresine bağlanır (İYUK m.7, m.12); eylemde m.13 başvurusu üzerine ret/zımni ret sonrası dava süresi işler.
5. İspat. Re'sen araştırma (İYUK m.20) geçerli olsa da zarar ve illiyeti davacı ortaya koymalı; tazminat hesabında bilirkişi sıkça devreye girer.
6. Ara sonuç. Sorumluluk türü + unsurların karşılanma durumu + talep edilebilir tazminat kalemleri (maddi/manevi, faiz başlangıcı).

Çıktı modülleri

• Sorumluluk türü ve gerekçesi.
• Unsur (zarar/illiyet/yüklenebilirlik) değerlendirme tablosu.
• İYUK m.13 başvuru dilekçesi taslağı (eylem halinde).
• Tazminat kalemleri ve faiz talebi notu.

Plugin bağlamı

Bu beceri idare-hukuku-genel eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, turk-hukuku-ictihat-mcp kararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.