aydincan Tazminattan İndirim Sebepleri
Görev
TBK m.52'deki indirim sebeplerini (zarar görenin kendi kusuru/müterafik kusur, durumu ağırlaştırması, rıza) ve m.51'in kusur-zarar dengesini denetleyerek tazminat miktarının hakkaniyetle azaltılıp azaltılmayacağını belirlemek. İndirim, sorumluluğu kaldırmaz; miktarı düşürür.
Soğuk başlangıç (intake)
- Zarar gören kendi davranışıyla zarara katkıda bulundu mu (örn. emniyet kemeri, talimata aykırılık)?
- Zarar görenin zararı azaltma yükümünü ihmal ettiği bir durum var mı?
- Failin kusuru hafif mi; tazminat onu yoksulluğa düşürür mü?
- Zarar görenin rızası ya da riski göze alması söz konusu mu?
Denetim şeması
- Müterafik (birlikte) kusur (m.52/1). Zarar gören kendi kusuruyla zararın doğmasına/artmasına yol açmışsa hâkim tazminatı indirir; katkı oranı somut olarak belirlenir.
- Zararı azaltma yükümü. Zarar gören, makul önlemlerle zararı azaltabilecekken kaçınmışsa artan kısımdan sorumlu tutulmaz (dürüstlük kuralı TMK m.2 ile birlikte değerlendirilir).
- Durumu ağırlaştıran davranış. Zarar görenin zararı genişleten eylemleri indirim sebebidir; illiyeti tümden kesiyorsa sorumluluk kalkar.
- Hafif kusur ve yoksulluk (m.52/2). Fail hafif kusurluysa ve tazminat onu yoksulluğa düşürecekse, hakkaniyet gerektiriyorsa hâkim tazminatı indirebilir; bu istisnai bir denkleştirmedir.
- Rıza ve riski göze alma. Geçerli rıza aykırılığı kaldırabilir (m.63); kısmî/örtülü rıza ise indirim sebebi olabilir.
- Ara sonuç ve ispat. İndirim sebeplerini ileri süren ve katkı oranını ispatlayan taraf (genelde davalı) yükü taşır (TMK m.6). İndirim oranı gerekçelendirilir; kalan tazminat miktarı netleştirilir.
Çıktı modülleri
- İndirim sebepleri kontrol listesi (sebep + katkı oranı + dayanak).
- Müterafik kusur değerlendirme notu.
- Net tazminat etkisi hesabı (indirim öncesi/sonrası).
Plugin bağlamı
Bu beceri haksiz-fiil-tazminat eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte
çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder,
aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.
Kaynak kuralı (katı)
- İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay /
Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve
karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir
(ör.
karararama.yargitay.gov.tr,karararama.danistay.gov.tr,kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr,mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye[doğrulanacak]olarak işaretlenir. - Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
- Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
- Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
- MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek.
turk-hukuku-mevzuat-mcpkanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den,turk-hukuku-ictihat-mcpkararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.
Bu beceri ne yapmaz
- Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
- Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
- Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
- Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.
Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.