Temel Kavramlar Ticari Isletme

Temel Kavramlar ve Sistematik

Görev

Olayı doğru nitelendirip uygulanacak hukuku belirlemek: iş ticari mi, taraflar tacir mi, hangi norm rejimi devreye girer? Bu nitelendirme faiz türünü, müteselsil sorumluluğu, ispatı ve görevli mahkemeyi belirlediğinden tüm ticari işletme analizinin giriş kapısıdır.

Soğuk başlangıç (intake)

1. Taraflar kim; gerçek kişi mi, ticaret şirketi mi, esnaf mı?
2. İşin konusu nedir (mal/hizmet alımı, kredi, kefalet, rekabet ihlali)?
3. Bir ticari işletmeyi ilgilendiriyor mu, yoksa kişisel/tüketici işlemi mi?
4. Yazılı sözleşme, fatura, cari hesap var mı?

Denetim şeması

1. Ticari işletme var mı? TTK m.11: esnaf faaliyeti sınırını aşan, gelir sağlamayı hedefleyen, bağımsız ve sürekli faaliyet. Esnaf sınırı için ilgili kararnameye bak; sınır altı faaliyet TTK Birinci Kitap dışındadır.
2. İş ticari mi? TTK m.3: Kanunda düzenlenen işler + bir ticari işletmeyi ilgilendiren işler ticari iştir. TTK m.19/2: taraflardan biri için ticari olan iş, kural olarak diğeri için de ticari sayılır (ticari iş karinesi). İstisna: kanunda aksi öngörülmüş haller.
3. Taraf tacir mi? Gerçek kişide TTK m.12 (ticari işletmeyi kısmen de olsa kendi adına işleten); tüzel kişide ticaret şirketleri ve TTK m.16'daki diğer kuruluşlar. Donatma iştiraki ayrıca tacir sayılır.
4. Norm sırası (TTK m.1/2): ticari hüküm (TTK ve diğer ticari kanunlar) → ticari örf ve âdet (TTK m.2) → TBK/TMK genel hükümler. İspat yükü: ticari iş ve tacir sıfatını ileri süren ispatlar; ticaret siciline tescil görünüşe güven doğurur (TTK m.36-37).
5. Ara sonuç: Tacir + ticari iş ise; basiretli davranma yükümü (TTK m.18/2), müteselsil sorumluluk karinesi (TTK m.7), ticari faiz (TTK m.8-9), fatura/teyit rejimi (TTK m.21) ve görevli ticaret mahkemesi (TTK m.4, m.5/A arabuluculuk) devreye girer.

Çıktı modülleri

• Nitelendirme tablosu: taraf-sıfat / iş niteliği / uygulanacak norm rejimi.
• Sonuç doğuran etkiler listesi (faiz, sorumluluk, görev, süre).
• Karşı tarafın nitelendirmeye itiraz argümanları ve cevap.

Plugin bağlamı

Bu beceri ticari-isletme-hukuku eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, turk-hukuku-ictihat-mcp kararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.