Temel Kavramlar Ve Ilkeler

Temel Kavramlar ve İlkeler

Görev

Çevresel bir olguyu doğru hukuki eksene oturtmak, uygulanacak normlar bütününü ve yol haritasını belirlemek; idari, özel hukuk ve ceza katmanlarını ayırt etmek.

Soğuk başlangıç (intake)

1. Müvekkil hangi konumda: yatırımcı/işletme, idare, yoksa kirliliğe maruz kalan/itiraz eden mi?
2. Ortada somut bir idari işlem (ÇED kararı, izin, yaptırım) var mı; varsa tarihi ve tebliği nedir?
3. Talep ne: işlem iptali, tazminat, faaliyetin durdurulması, yoksa ceza riskini yönetmek mi?
4. Faaliyet hangi sektör/tesis; hangi çevresel unsur (hava, su, atık, gürültü) etkileniyor?

Denetim şeması

1. İlkeleri uygula: 2872 sayılı Çevre Kanunu m.3 — önleme, ihtiyat, kirleten/bozan öder, işbirliği ve katılım ilkeleri yorum ölçütüdür. Anayasa m.56 sağlıklı ve dengeli çevrede yaşama hakkını güvence altına alır.
2. Ekseni belirle: İzin/ÇED/yaptırım işlemleri → idari eksen (2577 sayılı İYUK). Kirlilikten doğan zarar → özel hukuk ekseni (TBK m.49 vd.; el atma için TMK m.683). Kasten/taksirle kirletme → ceza ekseni (TCK m.181-182).
3. Sorumluluk türünü tespit et: 2872 m.28 uyarınca kirletenin sorumluluğu kusura bağlı değildir; birden çok kirleten varsa müteselsil sorumluluk gündeme gelir. İdari yaptırımlarda ise m.20-23 cetveli ve 5326 sayılı Kanun genel rejimi uygulanır.
4. Norm hiyerarşisini kur: Kanun (2872, 3194) → yönetmelik (ÇED, Çevre İzin ve Lisans, alan yönetmelikleri) → genelge/kılavuz. Yönetmelik kanuna, genelge yönetmeliğe aykırı olamaz; aykırılık iptal sebebidir.
5. Ara sonuç: İlgili norm, yargı yolu, süre durumu ve ispat ihtiyacı tek paragrafta sabitlenir.

Çıktı modülleri

• Eksen ve yargı yolu haritası (idari/özel/ceza)
• Uygulanacak normlar listesi (madde + yürürlükteki yönetmelik sürümü)
• İlkesel değerlendirme ve ilk risk notu
• Sonraki adım önerisi (hangi beceriye geçilecek)

Plugin bağlamı

Bu beceri cevre-hukuku eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, turk-hukuku-ictihat-mcp kararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.