Temel Kavramlar Ve Kapsam

Temel Kavramlar ve Kapsam Süzgeci

Görev

Eldeki olayın tüketici hukuku alanına girip girmediğini netleştirmek, taraf sıfatlarını (tüketici, satıcı, sağlayıcı, kredi veren) doğru nitelendirmek ve hangi alt rejimin (ayıp, haksız şart, mesafeli satış, kredi, abonelik) uygulanacağını belirleyerek dosyayı doğru ele yönlendirmek.

Soğuk başlangıç (intake)

• Sözleşmenin tarafları kim; alan gerçek/tüzel kişi mal veya hizmeti ticari ya da mesleki amaçla mı edindi?
• İşlem nedir (mal satışı, hizmet, kredi, abonelik) ve nerede/nasıl kuruldu (mağaza, internet, kapıda, telefonla)?
• Sorunun çekirdeği ne: ayıp mı, sözleşme şartı mı, cayma mı, ücret/faiz mi?
• Tutar nedir ve uyuşmazlık tarihi ne (parasal sınır ve süre için kritik)?

Denetim şeması

1. Tüketici sıfatı (TKHK m.3/1-k): Ticari veya mesleki amaçlarla hareket etmeyen gerçek ya da tüzel kişi mi? Ticari amaç varsa kişi tüketici değildir; çift amaçlı (karma) işlemlerde baskın amaca bakılır. İspat: amaç ve kullanım, dosyadaki olgulardan çıkarılır.
2. Karşı taraf (m.3/1-i, j): Satıcı, mal sunan; sağlayıcı, hizmet sunan kişidir. Kamu tüzel kişileri de dahil olabilir.
3. Tüketici işlemi (m.3/1-l): Mal/hizmet piyasalarında tüketici ile satıcı/sağlayıcı arasında kurulan her türlü sözleşme ve hukuki işlem; eser, taşıma, simsarlık, sigorta, vekâlet, bankacılık dahil. Bir tarafın tüketici olması yeterlidir (m.83/2).
4. Kapsam dışı kontrolü: İki tacir/esnaf arası işlem, salt kamusal ilişki ya da TKHK'da düzenlenmemiş ve genel hükme tabi alan ise tüketici rejimi uygulanmaz; ara sonuç olarak dosya TBK/TTK alanına aktarılır.
5. Alt rejim seçimi: Çekirdek soruna göre doğru madde grubuna yönlendir — ayıp (m.8-16), haksız şart (m.5), mesafeli/kapıdan (m.47-49), kredi (m.22-39), abonelik (m.52).
6. Tamamlayıcı norm (m.83/1): TKHK'da boşluk varsa genel hükümler uygulanır; ancak emredici tüketici lehine hükümler saklıdır.

Çıktı modülleri

• Kapsam değerlendirme notu (tüketici işlemi var/yok, gerekçe).
• Taraf sıfatları tablosu.
• Uygulanacak alt rejim ve sevk edilecek beceri önerisi.
• Parasal sınır/süre açısından erken uyarı.

Plugin bağlamı

Bu beceri tuketici-hukuku eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, turk-hukuku-ictihat-mcp kararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.