Temel Kavramlar Ve Sistem

Temel Kavramlar ve Taşıma Sistematiği

Görev

Somut olayda hangi taşıma rejiminin (TTK Dördüncü Kitap, CMR, deniz/hava/demiryolu) uygulanacağını, tarafların sıfatlarını ve sözleşme tipini doğru saptamak. Bu beceri, sonraki tüm sorumluluk ve usul analizinin temelini kurar.

Soğuk başlangıç (intake)

1. Taşıma karayolu, denizyolu, havayolu, demiryolu mu yoksa birden çok tür mü (karma/multimodal)?
2. Taşıma tamamen yurt içi mi, yoksa çıkış/varış noktalarından biri yurt dışında mı?
3. Müvekkilin sıfatı nedir: taşıyıcı, gönderen, gönderilen, alt taşıyıcı, taşıma işleri komisyoncusu mu?
4. Elinizde taşıma senedi (CMR belgesi/irsaliye/konişmento) var mı; düzenleyeni ve içeriği nedir?

Denetim şeması

1. Taşıma türü: Karayolu eşya taşıması ise TTK m.850 vd.; deniz navlunu TTK Beşinci Kitap; havayolu Montreal/Varşova; demiryolu COTIF-CIM.
2. Sınır aşan unsur: Çıkış veya varış ülkesi CMR tarafı ise, taşıma karayoluyla ve ücret karşılığı yapılmışsa CMR emredici uygulanır (CMR m.1). CMR m.41 uyarınca aksine anlaşmalar batıldır; TTK m.852 CMR'nin önceliğini saklı tutar. İç taşımada TTK uygulanır.
3. Taşıyıcı sıfatı: TTK m.850/2-3 — eşyayı taşımayı üstlenen veya işletmesi gereği taşıma yapan taşıyıcıdır; fiilî taşıyan-akdî taşıyan ayrımına dikkat (alt taşıma TTK m.879).
4. Komisyoncudan ayırma: Kişi yalnızca taşımayı organize edip kendi adına taşıyıcılarla mı sözleşiyor (komisyoncu, TTK m.917) yoksa taşımayı bizzat mı üstleniyor? Sabit ücret/toplu yük halinde komisyoncu taşıyıcı gibi sorumlu olur (TTK m.926-927).
5. Sözleşmenin kuruluşu: Rızai sözleşmedir; taşıma senedi ispat aracıdır, geçerlilik şartı değildir (TTK m.856).
6. Ara sonuç: Uygulanacak norm seti, taraf sıfatları ve sorumluluk rejiminin çatısı belirlenir.

Çıktı modülleri

• Rejim belirleme tablosu (tür / iç-dış / uygulanacak metin).
• Taraf-sıfat haritası (akdî/fiilî taşıyıcı, komisyoncu, gönderen, gönderilen).
• Uygulanacak başat maddeler listesi ve dosyaya özel ilk hukuki çerçeve notu.

Plugin bağlamı

Bu beceri tasima-hukuku eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, turk-hukuku-ictihat-mcp kararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.