Temel Kavramlar Ve Sistem

Kişiler Hukuku Temel Kavramları ve Sistematiği

Görev

Somut olayın kişiler hukuku içindeki yerini sabitlemek: süjenin türü (gerçek/tüzel kişi), ehliyet durumu ve uyuşmazlığın hangi alt-rejime (ehliyet, kişilik hakkı koruması, ad, yerleşim yeri, dernek/vakıf) düştüğünü belirleyip doğru denetim şemasına yönlendirmek.

Soğuk başlangıç (intake)

• Süje kim: gerçek kişi mi, dernek/vakıf/şirket gibi tüzel kişi mi?
• Gerçek kişiyse ehliyet durumu ne: ergin mi (18+), küçük mü, ayırt etme gücü var mı, kısıtlı/vesayet altında mı?
• Uyuşmazlık bir işlemin geçerliliği mi, yoksa kişilik değerine (şeref, beden, özel hayat, ad) bir saldırı mı?
• Hangi sonuç isteniyor: işlemin iptali/butlanı, saldırının durdurulması, tazminat, ad değişikliği, tescil?

Denetim şeması

1. Süje ayrımı — Gerçek kişi (TMK m.8 vd.) mi tüzel kişi (m.47 vd.) mi? Tüzel kişide tür (dernek m.56 vd., vakıf m.101 vd., ticaret şirketi) ve organ yapısı (m.50) belirlenir.
2. Hak ehliyeti — TMK m.8: herkes eşit hak ehliyetine sahiptir; m.28: kişilik sağ ve tam doğumla başlar, ölümle biter; cenin koşullu hak ehlidir.
3. Fiil ehliyeti katmanları — TMK m.9-16: (a) tam ehliyetli (ergin + ayırt etme gücü + kısıtlı değil); (b) tam ehliyetsiz (ayırt etme gücü yok, m.14-15); (c) sınırlı ehliyetsiz (ayırt etme gücü olan küçük/kısıtlı, m.16); (d) sınırlı ehliyetli (kendisine yasal danışman atanan, m.429). Hangi katman, işlemin tek başına yapılıp yapılamayacağını belirler.
4. Eksen seçimi — İşlem geçerliliği sorunuysa ehliyet/temsil becerisine; kişilik değerine saldırı varsa m.24-25 koruma şemasına; ad sorunuysa m.26-27 becerisine; tüzel kişi sorunuysa dernek/vakıf becerisine yönlendir.
5. Genel süzgeç — TMK m.2 dürüstlük kuralı her sonucu denetler; ehliyetsizliğin dürüstlüğe aykırı biçimde ileri sürülmesi korunmaz.

Çıktı modülleri

• Süje ve ehliyet teşhis tablosu (tür + katman + dayanak madde).
• Uyuşmazlığın düştüğü alt-rejim ve yönlendirilecek beceri.
• Görevli/yetkili mahkeme ön notu (TMK m.19 yerleşim yeri).
• Açık sorular ve [doldurulacak] veri yerleri.

Plugin bağlamı

Bu beceri kisiler-hukuku eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, turk-hukuku-ictihat-mcp kararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.