Temel Kavramlar Ve Sistem

Temel Kavramlar ve Sistematik

Görev

Önüne gelen belgenin kıymetli evrak olup olmadığını, eğer öyleyse hangi tür (nama, emre, hamiline) ve hangi alt rejim (kambiyo senedi / diğer) içinde bulunduğunu belirlemek; çek-bono-poliçe ayrımını ve uygulanacak temel normları sabitlemek.

Soğuk başlangıç (intake)

• Belge fiziken hangi senet tipi olarak adlandırılmış (çek, bono/senet, poliçe) ve metinde bu kelime geçiyor mu?
• Senet emre mi, nama mı, hamiline mi düzenlenmiş; üzerinde "emre" veya "emre yazılı değildir" kaydı var mı?
• Bedel, vade, taraflar, imza ve tanzim yeri-tarihi okunabiliyor mu; eksik unsur var mı?
• Belge alacaklı için takip mi, müvekkil için savunma mı amaçlanıyor?

Denetim şeması

1. Kıymetli evrak tanımı: hak senetten ayrı ileri sürülemiyor/devredilemiyorsa kıymetli evraktır (TTK m.645). Salt ispat belgesi (örn. adi senet, makbuz) bu kapsamda değildir.
2. Tür tayini: senedin devir biçimi nama (m.654), emre (m.824 vd. genel; kambiyoda m.681) ya da hamiline (m.658) midir? Çek ve bono emre senet olarak doğar, aksi kayıtla nama dönüşebilir.
3. Kambiyo senedi süzgeci: senet çek (m.780), bono (m.776) veya poliçe (m.671) tanımına ve şekil şartlarına uyuyor mu? Uyuyorsa kambiyo hukukunun sertleştirilmiş rejimi (mücerretlik, müteselsil sorumluluk, kambiyo takibi) devreye girer.
4. Ara sonuç — eksiklik: zorunlu unsur eksikse kambiyo vasfı yoktur (m.672/m.777/m.781); senet yalnızca adi yazılı delil olur, kambiyo takibi yapılamaz. Beyaz/açık senet ise anlaşmaya aykırı doldurma def'i (m.680) gündeme gelir; ispat yükü bunu ileri sürene aittir.
5. İlke seti: mücerretlik (sebepten soyutluk), şekle bağlılık, kambiyo taahhütlerinin bağımsızlığı (m.677) ve müteselsil sorumluluk (m.724) sonuçlarını not et.

Çıktı modülleri

• Senet niteliği değerlendirme notu (tip + rejim + dayanak madde).
• Eksik/kusurlu unsur listesi ve kambiyo vasfına etkisi.
• Uygulanacak temel norm haritası (TTK ilgili maddeleri + gerekiyorsa 5941).

Plugin bağlamı

Bu beceri kiymetli-evrak eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, turk-hukuku-ictihat-mcp kararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.